2015, de tijd loopt

Belgi telt nog maar weinig landbouwers en voeding kost ons niet veel, zelfs nu de prijzen wat stijgen. We zijn nogal snel geneigd om het belang van landbouw te onderschatten. Maar vrijwel de helft van de wereldbevolking leeft op het platteland. Van de actieve bevolking is vier op de tien boer of boerin. Voor 2,5 tot 3 miljard mensen is de voedseleconomie hun hele bestaan. En voor iedereen is landbouw van levensbelang - we moeten allemaal eten.

Wilt u weten waarom Afrikanen massaal naar de stad trekken of de boot nemen naar Europa? Kijk hoe de sojateelt in Brazili het oerwoud vernietigt en geen plaats voor mensen laat. Veel van die soja belandt in Europa. De agro-industrie voedert er haar koeien mee en produceert melk- en graanoverschotten. Die worden gedumpt in Afrika. Je zal maar boerin zijn in de Sahel en je melk en gierst niet verkocht krijgen. De boeren raken verstrikt in een wereldwijd productie- en distributiesysteem dat hen het leven onmogelijk maakt. Minder inkomen, meer werkloosheid en armoede zijn de gevolgen. Dus migreren boeren naar de stad en naar Europa.

4 percent van het wereldinkomen voor 40 percent van de wereldbevolking

Het is niet te geloven dat veertig procent van de wereldbevolking (de boeren) slechts vier percent van het wereldinkomen verdient. Zelfs de slechtste econoom weet dat voedsel geen gewoon product is. Voor auto’s, gsm’s of computers levert de wereldmarkt goede resultaten.

Maar als je de voedselprijzen laat bepalen op de wereldmarkt, krijg je fel schommelende en vooral veel te lage prijzen waar de boeren niet van kunnen leven. Sinds de Tweede Wereldoorlog zijn de graanprijzen op n zesde teruggevallen, wat door de recent gestegen prijzen amper wordt gecompenseerd. Zo runeer je de familiale landbouw. Zo creer je zelfs honger. Van de 865 miljoen mensen met honger zijn er bijna 600 miljoen die zelf boer zijn.

Die veel te lage prijzen op de wereldmarkt maken van boeren een slachtoffer, terwijl ook de consument er niet altijd beter bij vaart. Neem koffie. In de tien jaar na de vrijmaking van de koffiehandel halveert het inkomen van de koffieboeren en verdubbelt het omzetcijfer van de detailverkoop. Boeren verdienen dus maar de helft zoveel als tien jaar geleden, de consumenten betalen dubbel zoveel. En wie heeft dan de winst? De multinationals die de handel en verwerking van koffie in handen hebben.

Hetzelfde gebeurt ook in de VS. In 2000 krijgen de boeren er twintig percent minder voor wat ze produceren in vergelijking met 1970. Maar de consumenten halen daar geen voordeel uit. Integendeel, voor hen geldt de omgekeerde evolutie, zij betalen ruim vijfendertig percent meer.

Multinationals en grootdistributie leggen hun voorwaarden op

De boeren raken in heel de wereld vermorzeld tussen de multinationals waar ze hun zaden of meststoffen moeten halen en de multinationals aan wie ze moeten verkopen. Bedrijven als Monsanto, Nestl of Carrefour leggen hun voorwaarden op. En de boeren worden altijd maar afhankelijker en armer. Van een echt vrije markt is hier nauwelijks sprake.

De agro-industrie en vooral de grootdistributie hebben veel te veel macht verworven. Zij dicteren de prijzen. Wal-Mart is goed voor maar liefst acht percent van alles wat wereldwijd aan consumenten wordt verkocht. En aan de andere kant heb je bedrijven als Monsanto, dat 97 procent van alle genetisch gewijzigde mas levert. Tussen dergelijke mastodonten, hun leveranciers en hun afnemers raken de boeren gekneld.

Geheugenverlies kan ernstige gevolgen hebben. We zijn vergeten dat alle rijke landen, van Groot-Brittanni tot Zuid-Korea, hun boeren beschermen en hun industrialisering en welvaart bouwden op een productieve landbouw. Als arme landen dat vandaag niet meer mogen, hoeft het niet te verbazen dat het platteland leegloopt en de mensen in bootjes naar Europa proberen te komen.

Een waardig inkomen voor duurzame arbeid

Als we voor iedereen voldoende voedsel willen, voedsel dat veilig is om te eten, milieuvriendelijk voortgebracht, met behoud van de cultuurlandschappen - zoals Toscane of Dordogne waar we zo graag met vakantie gaan en waar sommigen zelfs een tweede verblijf hebben - en met respect voor de plattelandstradities, dan moeten wij de landbouw in de eerste plaats organiseren en beschermen op regionale schaal binnen Europa, West-Afrika of Zuid-Amerika en daar zorgen voor lonende prijzen voor de boeren. Alleen zo voorkom je massale verarming, honger en migratie. Voor welvarende samenlevingen heb je ook een welvarend platteland nodig.

Wanneer steun aan de landbouw de vorm aanneemt van exportsubsidies die leiden tot het dumpen van overschotten in arme landen en dus het oneerlijk beconcurreren van de lokale landbouw, dan is dat natuurlijk slecht. Die subsidies moeten helemaal verdwijnen. Maar wanneer het gaat om steun aan een duurzame landbouw die voor de eigen regio produceert, is spreken van landbouwsubsidies onterecht. Het gaat om het inkomen dat boeren verdienen voor wat ze allemaal presteren. We spreken toch niet over subsidies als we over het gerechtvaardigde loon spreken van leerkrachten, professoren of politici?

Dirk Barrez is tv-journalist en auteur van het boek ’KOE 80 heeft een probleem.’

Wat kunt u doen?
 Leef voedselbewust. Door uw leefwijze en aankoopgedrag aan te passen, steunt u een landbouwmodel dat respect heeft voor boer, natuur en consument.
 Wijs de politiek verantwoordelijken op hun plichten en teken de petitie van de campagne "Stop de koehandel met melk. De Europese Unie moet dringend haar landbouw- en handelsbeleid wijzigen.