Aardbeving Haïti

1-Waarom leven nog meer dan een miljoen mensen in kampen?

Er zijn meerdere redenen: er is te weinig grond beschikbaar voor de mensen die hun huis verloren hebben, de enorme hoeveelheid puin belet mensen terug naar huis te keren of het belemmert de bouw van nieuwe huizen, en mensen worden onvoldoende gestimuleerd om de kampen te verlaten. Daar hebben ze immers toegang tot basisdiensten als water en toiletten.

 Ngo’s kunnen dakloze mensen niet zomaar hervestigen. De veilige toegang tot grond moet gegarandeerd zijn en dat kan alleen de staat organiseren. De overheid moet een strategie uitvoeren voor de huisvesting van ontheemden, zodat mensen hun gemeenschap weer kunnen opbouwen.

Op dit moment hebben meer dan 7.000 mensen uit kampen met een groot risico op overstromingen elders een nieuw onderdak gekregen. Bij een hervestiging moeten de rechten van de bevolking en hun menselijk waardigheid gegarandeerd zijn.

Permanente woningen bouwen voor ontheemden vereist een veilige toegang tot grond. Vóór de aardbeving leefde 80% van de stedelijke bevolking in sloppenwijken.

 Meer dan 60.000 huizen werden door de ingenieurs veilig verklaard. Toch blijven ze onbewoond omdat mensen in de kampen makkelijker toegang hebben tot basisdiensten, zoals water en latrines. Vóór de aardbeving had slechts 25% van de Haïtianen voldoende toegang tot toiletten, en minder dan 50% beschikte over drinkbaar water.

Als mensen om deze reden in de kampen blijven, kunnen ngo’s helpen door de manier waarop ze diensten leveren te veranderen en hun aandacht te richten op het herstel van basisvoorzieningen in de gemeenschappen ipv in de kampen.

 In sommige gevallen zijn mensen bang om naar hun huizen terug te keren omdat ze huurders waren. Ze vrezen te moeten opdraaien voor de kosten van de herstellingen of ze zijn bang dat de huurprijs, gezien de schaarste aan woningen, zal stijgen.

2-Waarom is er niet voldoende grond beschikbaar in Haïti?

Het meeste land in Haïti is in het bezit van een kleine groep. Al sinds de koloniale periode is grondeigendom er zeer ongelijk verdeeld.

Het landbezit -of de toegang tot grond en de zekerheid van dit bezit- moet hervormd worden. Dit is echter geen nieuw idee. Verschillende Haïtiaanse leiders hebben het al geprobeerd zonder daar helemaal in te slagen. Een uitgebreide hervorming zal ook nu niet binnen de 6 maanden gebeuren, het zal jaren vergen.

Ondertussen kan de overheid de bestaande wetten afdwingen zodat huurders naar hun huizen kunnen terugkeren, zonder bevreesd te zijn dat ze moeten opdraaien voor de kosten. Of zonder geconfronteerd te worden met stijgende prijzen. De overheid kan ook een regeling voorzien van eigendoms- en vestigingsgeschillen in een 1.000-tal spontane vestigingssites. Op die manier kunnen de risico’s voor de meest kwetsbaren (zoals bijvoorbeeld een gedwongen uitwijzing) vermeden worden.

3-Wat is de rol van de overheid? Doet ze wel iets?

Het is aan de Haïtiaanse overheid om de reconstructie te leiden. Daarnaast een systeem opzetten van internationale organisaties of buitenlandse regeringen, naast de Haïtiaanse overheid, zou geen duurzame en legitieme oplossing zijn.

Haïti is een soevereine staat en de regering is verantwoordelijk voor haar bevolking. Op dit moment is het aan de regering om dringend een strategie rond huisvesting en tewerkstelling voor het land te ontwikkelen en uit te voeren. Enkel de overheid kan dit doen, voor en in samenwerking met haar bevolking.

We weten dat de regering al zwak was vóór de aardbeving. Haar capaciteiten zijn nog verminderd door de vernieling van kantoren en het verlies aan personeel. Ze moet gesteund worden door nationale en internationale organisaties en door donoren zodat ze beslissingen kan nemen en een Haïti kan heropbouwen waar gelijkheid en duurzaamheid gegarandeerd zijn.

4-Hoe is het mogelijk dat vele mensen nog altijd in erbarmelijke omstandigheden leven, ondanks alle financiële steun die de ngo’s ontvangen hebben?

 De omvang van deze ramp is nooit gezien. Oxfam doet al 55 jaar humanitaire interventies, bijvoorbeeld na de tsunami, o.a. in Atjeh (Indonesië), in Iran na de Bam-aardbeving en in Myamar na de cycloon Nargis. Maar nu staan we voor een nog grotere uitdaging.

 De gigantische aardbeving trof een zeer dichtbevolkte stedelijke regio in een land dat al sinds lang geteisterd werd door armoede, een gebrek aan voorzieningen en infrastructuur. De overheid is zwak en werd ook zwaar getroffen door de ramp.

 Bij een humanitaire actie van deze omvang kan geld niet alle uitdagingen oplossen. Hoe kan je een latrine installeren als een landeigenaar geen toelating geeft voor een installatie op zijn grond? Hoe verwijder je gigantisch veel puin uit heel smalle straten met overal wegverzakkingen, waar een bulldozer geen toegang heeft? Hoe kan je een familie opnieuw huisvesten wanneer ze geen land toegewezen krijgt?

 De uitdagingen zijn niet onoverkomelijk, maar de reikwijdte van deze ramp is een ongelooflijke uitdaging voor de humanitaire gemeenschap. Oxfam werkt sinds de aardbeving de klok rond om water, latrines, onderdak en andere basisvoorzieningen te bezorgen aan de overlevenden. Momenteel bereiken we meer dan 440.000 mensen. Dit is meer dan 20% van de 2 miljoen mensen die getroffen werden.

De regering moet een strategie voor huisvesting en heropbouw ontwikkelen en uitvoeren, zodat we over een duidelijk en gecoördineerd stappenplan beschikken om de Haïtianen te helpen bij de wederopbouw van hun gemeenschappen en hun leven.

5-Kan de regering verantwoordelijk gesteld worden voor alle problemen waar het land nog steeds mee te kampen heeft?

We zouden inderdaad kunnen stellen dat de regering onvoldoende doeltreffend was en dat ze de hulpverlening en wederopbouw niet goed geleid heeft. Maar dat zou buiten de specifieke context van Haïti gerekend zijn.

Het is een enorme opgave om efficiënt in te grijpen bij een noodsituatie zoals deze. Als je nog maar bedenkt hoe moeilijk het voor de Amerikaanse regering geweest is om de crisis te bedwingen na de doortocht van orkaan Katrina in Louisiana…
Dit is een land dat vroeger nooit in staat was om tegemoet te komen aan de basisbehoeften van zijn bevolking, om een zekere economische stabiliteit te creëren, of de veiligheid van zijn bevolking te waarborgen.

De aardbeving heeft deze historische zwakheid als het ware uitvergroot. Ongeveer een derde van de 60.000 ambtenaren liet het leven en 13 van de 15 bestaande ministeries gingen verloren. De politiecommissariaten werden zwaar getroffen, net zoals het hooggerechtshof, het parlement en het kadaster, om maar enkele voorbeelden te noemen.

Bovendien deden de geldschieters en de internationale organisaties onvoldoende inspanningen om de bekwaamheid of het leadership van de regering kracht bij te zetten. Al te vaak hebben zij dingen gedaan voor de regering en niet met de regering, en dat zowel op regionaal als op nationaal vlak.

6-In welke mate is Oxfam transparant over haar activiteiten?

Oxfam is zich bewust van haar verantwoordelijkheid tegenover de Haïtianen, tegenover haar geldschieters en tegenover haar sympathisanten wereldwijd. Om die reden streeft zij naar zoveel mogelijk transparantie en dat op verschillende manieren.

 Wij hebben een gratis telefoonnummer ter beschikking gesteld van de Haïtiaanse bevolking, waarop iedereen terecht kan met klachten of om aanbevelingen te doen rond onze activiteiten ter plaatse. We proberen zo adequaat mogelijk op deze oproepen en berichten te reageren. Tussen maart en mei alleen al werden meer dan 1.400 oproepen geregistreerd.

 Voor het merendeel van onze programma’s werken we ook nauw samen met de nationale en regionale organisaties. Op dit moment zijn meer dan 24 partners betrokken bij onze projecten rond water, sanitair, hygiëne, voedselsoevereiniteit, bestaansmiddelen, veiligheid en psychologische ondersteuning.

 Oxfam onderhoudt sterke banden met de politieke leiders van Haïti. We houden hen niet alleen op de hoogte van onze activiteiten, maar zitten ook op regelmatige basis samen voor overleg.

 Ten slotte stellen we geregeld rapporten op over onze activiteiten. Die worden overgemaakt aan de Haïtiaanse regering en aan onze belanghebbenden door middel van het Oxfam Jaarrapport.

7-Hoeveel geld heeft u tot nu ingezameld?

Wereldwijd hebben we ongeveer 90 miljoen dollar bijeengebracht voor onze noodhulpprogramma’s in Haïti. Het is de bedoeling deze som te besteden gedurende een periode gespreid over drie jaar.

8-Wat doet Oxfam precies in Haïti?

Gedurende de eerste zes maanden na de natuurramp heeft Oxfam zich toegespitst op de levering van:
 water/sanering/hygiëne,
 noodonderkomens,
 directe voedselzekerheid en
 bestaansmiddelen.
We hebben ons hierbij geconcentreerd op de omgeving van Port-au-Prince en de naburige regio’s.

Op dit moment bieden we hulp aan meer dan 440 000 personen, hetzij 20 % van de twee miljoen mensen die door de aardbeving getroffen werden. Ons team ter plaatse is van minder dan 100 personen vóór 12 januari uitgebreid tot 700 medewerkers, waarvan 80 percent Haïtianen.

Ook het volgende semester blijven we werken rond de basisbehoeften van de bevolking, maar tegelijk zullen we onze programma’s uitbreiden met nieuwe acties.
 We willen meer mensen stimuleren en helpen om in hun eigen levensonderhoud te voorzien. De uiteindelijke bedoeling is dat de bevolking er zoveel mogelijk in slaagt autonoom aan haar behoeften tegemoet te komen.

9-Waarom is al het puin nog altijd niet geruimd?

Een groot gedeelte van het puin werd al geruimd, maar er blijft nog veel bouwafval liggen in de straten en zelfs op de plaatsen waar Oxfam actief is.
 De aardbeving zorgde voor 19 miljoen kubieke meter brokstukken. Het zou een persoon met een normale vrachtwagen 8 miljoen ritten naar een stortplaats vragen om alles te ruimen. Vergeet niet dat de meeste Haïtianen het puin met de hand moeten ruimen, want vele straten zijn te smal om grote graafmachines aan het werk te zetten.

 Grondeigenaars willen de brokstukken niet weghalen voor ze over de nodige middelen beschikken om bijvoorbeeld nieuwe woningen te bekostigen. In Haïti is de huizenmarkt nog meer dan tevoren uiterst kwetsbaar.

 Oxfam ruimt puin met de hand en creëert daarmee meteen werkgelegenheid. Alleen wanneer de situatie het toelaat, worden machines ingezet. Hier en daar worden de brokstukken hergebruikt om een soort van dijken op te trekken in de ravijnen; die houden het water tegen ingeval van hevige regenval.

10-Is Haïti zoals we het kennen geen verloren zaak? Zou het vele geld niet beter besteed worden aan meer draconische maatregelen, bijvoorbeeld het land onder toezicht plaatsen van de Verenigde Naties?

We mogen de hoop niet verliezen wat Haïti betreft. Dat zou niet verstandig en bovendien volkomen inopportuun zijn.

 Al te lang hebben organisaties en regeringen de rol van de Haïtiaanse regering binnen de hulpverlening ontkend. Dat is precies één van de redenen waarom de staat vandaag zo zwak staat en zoveel moeilijkheden ondervindt om reconstructieprogramma’s ingang te doen vinden.

 Meer dan de helft van de Haïtianen moest vóór de aardbeving met minder dan 1,25 dollar per dag leven. Onze uitdaging is de armoede verminderen en de gelijkheid onder de bevolking verhogen. Daarvoor moeten we absoluut onze steun toekennen aan een bekwame en eerlijke regering. Oxfam wijst een overname van het bestuur door de Verenigde Naties of enige andere vergelijkbare inmenging absoluut van de hand.

11-Zijn ngo’s voorbereid om mogelijke catastrofes bij een volgende orkaan op te vangen?

 De regering en hulporganisaties stellen jaarlijks een voorbereidingsplan op voor het orkaanseizoen. De potentieel gevaarlijke sites zijn geregistreerd en de werkzaamheden om de gevaren in te perken - zoals het inzetten van zandzakjes en het graven van kanalen - zijn volop bezig.

 De humanitaire organisaties en de Verenigde Naties voorzien in voedselvoorraden, tentzeilen en medicamenten. De Verenigde Naties hebben ook een interventieploeg samengesteld die bij rampen optreedt. De hulporganisaties delen zeilen en extra touw uit en zorgen dat stukken puin hergebruikt worden om de huidige tentenkampen van extra bescherming te voorzien.

 Oxfam heeft zich maandenlang ingespannen om de grote afvoerkanalen in Port-au-Prince vrij te maken. Die waren al vóór de aardbeving door afval verstopt geraakt. Volgens onze berekeningen behoedt het vrijgemaakte 1,7 km lange kanaal dat Cité Soleil doorkruist meer dan 80.000 mensen tegen overstromingen bij langdurige regenval.

In het licht van het orkaanseizoen is het uiteraard noodzakelijk dat de bevolking in echte huizen terecht kunnen: liefst in hun eigen woonst, bij familie, of in een tijdelijk onderdak.