Tsunami

“De omvang van de vernieling valt niet te beschrijven. Honderdduizenden mensen zijn alles kwijt: huis, werk en familieleden. Duizenden leven in opvangkampen en overleven met wat ze krijgen. De verloren mensenlevens zijn niet te vervangen, maar zij die overblijven moeten zo vlug mogelijk hulp ontvangen. Hiervoor moet enerzijds de infrastructuur, zoals wegen, hospitalen, scholen, water- en elektriciteitsvoorziening opnieuw opgebouwd worden. Anderzijds moeten de mensen bestaansmiddelen vinden.”

Algemeen: wat doet Oxfam in het rampgebied?
Er lopen grote Oxfam-noodhulpprogramma’s in Sri Lanka, Indonesi en India en in beperkte mate ook in Birma, Thailand, Somali en de Malediven. De belangrijkste activiteiten zijn: het voorzien van drinkwater, het installeren van toiletten en het leveren van basisproducten zoals kookpotten, muggennetten, kaarsen en hyginekits in de kampen. Daarnaast wordt samen met de getroffen gemeenschappen gewerkt om de visserij, de landbouw en andere economische activiteiten opnieuw op te starten en huizen op te bouwen. Oxfam zal de bevolking minstens vijf jaar bijstaan. Lokale organisaties, lokaal personeel en internationale deskundigen voeren de hulpacties uit, in samenwerking met de kamp- en dorpsgemeenschappen en de lokale structuren. De rode draad hierbij is kwaliteit, efficintie, samenwerking en transparantie.

Naast het bijstaan van de getroffen bevolking pleit Oxfam ook voor een wederopbouw van de getroffen streken die verder gaat dan de armoedetoestand waarin de bevolking leefde vr de ramp, het naleven van de beloftes die de overheden maakten, het verminderen van de schuldenlast en het realiseren van de millennium ontwikkelingsdoelen. Bovendien mogen de 14 overige humanitaire crisissen in de wereld niet vergeten worden, geld voor de tsunami-slachtoffers mag niet van die budgetten weggehaald worden.

Sri Lanka
Oxfam werkt al meer dan 20 jaar in Sri Lanka. Momenteel lopen er programma’s aan de oost-, noord- en zuidkust van het land. Meteen na de tsunami zamelden de lokale Oxfam-partners buiten het rampgebied voedsel in, bereidden gerechten en leverden de maaltijden aan hun getroffen landgenoten in de opvangcentra. Vanuit Europa stuurde Oxfam onmiddellijk materiaal voor watervoorzieningen per vliegtuig naar het gebied.

“Aan de Oostkust van Sri Lanka bezocht ik er het enige papierproductiebedrijf. Ik sprak met meneer Ayathurai. Toen de golf kwam kon hij weglopen met zijn vrouw en drie kinderen. Toen hij terugkeerde bleek het volledige dorp vernield en lagen er overal doden. In 20 minuten tijd was niets nog hetzelfde. Enkele dagen later heeft hij zijn werk hervat. Hij verdient maandelijks ongeveer 60 euro, maar met dat bedrag moet hij nog zijn vernielde huis afbetalen. Ondertussen krijgt hij wat steun voor voedsel van de regering. Zijn grote zorg is om zo vlug mogelijk weer een dak boven zijn hoofd te hebben om zijn leven terug op te nemen. Meneer Ayathurai is een van de begunstigden voor wie Oxfam via een lokale partner een huis zal bouwen.

Leven in een opvangkamp
In een van de negen opvangcentra waar Oxfam werkt, werd ik verwelkomd door Johnson, de kampbeheerder. Te midden van een grote droge vlakte stonden de tenten, waar 360 families wonen. De mensen zaten voornamelijk buiten omdat het binnen te warm was. Oxfam levert, zoals enkele andere organisaties, allerlei materiaal en producten. Net zoals in de structurele ontwikkelingsprojecten, werkt Oxfam samen met de plaatselijke gemeenschap en wordt de bevolking aangemoedigd om zich te organiseren. Net daarom heeft Oxfam met haar lokale partner een kampbeheer georganiseerd, samengesteld uit slachtoffers van de ramp. Het kampberheer houdt de voorraden duidelijk op papier bij en deelt de tekorten en behoeften mee. Zo wist Oxfam onder meer dat de mensen geen tandpasta wilden maar ‘tandschuurpoeder’ en dat de vrouwen een welafgescheiden gesloten washok nodig hadden. Oxfam leverde er ook muggenetten, slaapmatten, emmers, etc.

In een van de kampen aan de oostkust van Atjeh zat ik samen met enkele vrouwen. We spraken over hun leven vr de tsunami. Ze verdienden allen iets door thuis te werken. Twee vrouwen maakten koekjes en verkochten die in de buurt. Een andere vrouw bereidde typische gerechten en verkocht die op de lokale markt, een vierde verkocht groenten uit haar moestuin. De tsunami heeft hun hele dorp vernietigd, nu wonen ze in een tentenkamp en zijn ze afhankelijk van hulp. Via Oxfam hebben ze een kleine vergoeding ontvangen voor het schoonmaken van het kamp. Een van de vrouwen is ook lid van het kampbeheer. Oxfam heeft al vergaderingen georganiseerd met het kampbeheer om te overleggen hoe de getroffen dorpen opnieuw opgebouwd kunnen worden. Een eerste stap daarin was het puin in de dorp op te ruimen. Oxfam voorzag het materiaal zoals een kraan en gereedschap, alsook een kleine vergoeding voor de opruimers.

Eigen dak boven het hoofd
Ook aan de zuidkust is de vernieling enorm en zijn er zeer veel mensen omgekomen. De overlevenden willen zo vlug mogelijk een eigen dak boven het hoofd. Vele organisaties en de regering beloofden nieuwe huizen, maar omdat niemand weet wanneer ze gebouwd zullen worden, besloot Oxfam ondertussen watervoorzieningen en tijdelijke huizen te bouwen. Deze huizen zijn snel opgetrokken en later kan het materiaal hergebruikt worden. Om de begunstigden het gevoel van eigendom te geven, werken zij mee aan de constructie van hun huis. Ze krijgen er een kleine werkvergoeding voor. Mevrouw Shriya, die haar dochtertje verloor, zei me: “Ik wil zelf aan mijn toekomstige huis bouwen. Zo kan ik doorwerken en er snel in gaan wonen. Dan pas kan ik beginnen denken hoe ik mijn leven weer kan oppakken. Thank you for your help.”

Voorwaarden voor heropbouw
In Colombo, Matara, Batticoloa, Banda Aceh en Medan sprak ik met verschillende personeelsleden van Oxfam. Het is duidelijk dat er al veel verwezenlijk is, maar ook dat er nog veel te doen valt. Verschillende jaren zullen nodig zijn om de volledige heropbouw te kunnen realiseren.

Tijdens een regionale conferentie over de heropbouw van de vissers- en de boerengemeenschappen waaraan zowel vissers- als boerenorganisaties vanuit India, Indonesi, Thailand en Sri Lanka als internationale organisaties deelnamen, kwam duidelijk naar boven dat lobbywerk belangrijk zal zijn. Ze pleitten er vooral voor dat de boerengemeenschappen recht zouden hebben op hun land, dat genetisch gemanipuleerd voedsel niet toegelaten mag worden, dat het invoeren van voedsel verhinderd moet worden als het de lokale landbouwprijzen onderdrukt en dat een eerlijke handel moet uitgebouwd worden. Voor de vissers- en kustgemeenschappen pleitten ze dat de kustgebaseerde, arbeidsintensieve en kleinschallige visvangst gegarandeerd moet blijven, dat ze recht op land en toegang tot de kustrijkdommen (‘coastal resources’) moeten hebben en dat boten en ander vissersmateriaal ter plaatse door de traditionele visserswerkers ontworpen en gemaakt worden.
Het is een interessante maar zware trip geworden. Voor ik afsluit, zou ik toch graag in naam van de mensen met wie ik ter plaatse sprak, iedereen willen bedanken die rechtstreeks of onrechtstreeks steun gaf voor de tsunami-ramp.”

EXTRA
Het genderaspect bij de ramp
De tsunami-ramp trof vrouwen n mannen, maar weegt over het algemeen zwaarder door voor vrouwen. Enerzijds stierven meer vrouwen (en kinderen) dan mannen, omdat ze thuis waren toen de golf toesloeg, niet konden zwemmen, niet in bomen konden klimmen of op de kinderen letten waardoor ze niet zo snel konden vluchten. Anderzijds waren het voornamelijk vrouwen die thuis iets bijverdienden, ze verkochten geweven matten en manden, groenten, gedroogde vis, kokosolie of klaargemaakte gerechten.
Zij verloren hun tewerkstelling omdat hun huizen en alle materialen vernield zijn, terwijl mannen veeleer buitenshuis werkten. Om opnieuw een inkomen te voorzien, geeft Oxfam een kleine vergoeding voor het opruimen van het puin in de dorpen en voor het schoonmaken van de kampen. Ook wordt de tewerkstelling in de kampen aangemoedigd door vrouwen het basismateriaal te leveren voor hun activiteiten.

Bij het uitwerken van de hulpprogramma’s houdt Oxfam rekening met de vrouwelijke en mannelijke behoeftes van slachtoffers. Toiletten voor vrouwen en mannen worden duidelijk gescheiden. Badplaatsen voor vrouwen worden goed afgesloten zodat ze zeker zijn dat niemand binnen kan gluren en zij zich in alle rust kunnen wassen. Speciale producten voor vrouwen, zoals ondergoed en maandverbanden, zijn voorzien in de hulppakketten. Daarnaast geeft Oxfam vorming aan kampbeheerders en lokale autoriteiten over hoe vrouwenmishandeling en kindermisbruik in kampen te voorkomen.

Lees meer in het rapport van Oxfam
International Learning the Lessons of the Tsunami: Three Months On - The Tsunami’s Impact on Women
(Engels, pdf, 115 kb)

Kristien Vliegen, Projectbeheerder Noodhulp Oxfam-Solidariteit