Vrede en veiligheid

"Oxfam heeft vandaag opgeroepen tot nultolerantie voor seksueel geweld waaraan alle gewapende groepen in Colombia schuldig zijn", aldus Stefaan Declercq, Algemeen secretaris van Oxfam-Solidariteit (foto). "Sinds het begin van het gewapend conflict werden al duizenden vrouwen verkracht en seksueel misbruikt, maar de daders worden niet verantwoordelijk gesteld voor hun misdaden. Dat moet veranderen!"

In haar nieuwe rapport “Seksueel geweld in Colombia, een oorlogswapen”, stelt Oxfam dat elke gewapende groep – regeringsleger, paramilitairen en guerrilla – seksueel geweld gebruikt om vrouwen te intimideren en te terroriseren. Het misbruik van vrouwen dient als oorlogswapen.

“Vrouwen worden vervolgd, gefolterd en vermoord of verplicht om de wapens op te nemen, net als de mannen. Maar daarnaast zijn wij ook nog het slachtoffer van verschrikkelijke vormen van seksueel geweld. Jonge meisjes en vrouwen van een hele gemeenschap worden misbruikt om duidelijk te maken dat die ene groep van paramilitairen of de guerilla de controle heeft over een bepaald gebied. Duizenden vrouwen moeten voortleven met de littekens van dit geweld en met de kinderen die uit het misbruik door vele mannen geboren worden…”, zei de Colombiaanse journaliste en ex-slachtoffer Jineth Bedoya tijdens de persvoorstelling van het rapport.

Het gebruik van seksueel geweld is niet zeldzaam, integendeel. Het is een praktijk geworden die integraal deel uitmaakt van het gewapend conflict. Het voortdurend verzwijgen en negeren van deze misdaden leidt er aldus het Oxfam-rapport toe dat het erg moeilijk is de misdaden te onderzoeken, de daders te vervolgen en te berechten. De straffeloosheid rond het seksueel geweld in Colombia maakt van de vrouwen vergeten slachtoffers van het conflict.

“Veel vrouwen dienen geen klacht in uit vrees voor weerwraak, uit schaamte of angst voor hun eigen leven en dat van hun familie”, verklaarde Erik Van Mele, Adjunct-Directeur Zuidprogramma bij Oxfam-Solidariteit. “De vrouwen die toch willen getuigen ondervinden hierbij nogal wat moeilijkheden door het gebrek aan legale garanties en het algemeen wantrouwen ten opzichte van de overheidsinstellingen.

1 op 5 vrouwelijke vluchtelingen ontheemd wegens seksueel geweld

Het weinige dat in de strijd tegen de straffeloosheid bereikt werd, is te danken aan de inspanningen van vrouwenrechtenorganisaties. Zij zijn er de laatste jaren in geslaagd 183 gevallen van seksueel geweld tegen vrouwelijke vluchtelingen in eigen land te laten onderzoeken. Maar dat is slechts een miniem aantal als we weten dat in Colombia tussen de 3 en 4 miljoen interne vluchtelingen leven, waarvan de helft vrouwen zijn. De realiteit is dat 1 op de 5 vrouwelijke vluchtelingen hun huis moesten verlaten omwille van seksueel geweld.

“Helaas bestaat in Colombia een algemene opvatting dat seksueel geweld slechts een tweederangs schending van de Mensenrechten is. Dat verhindert het invoeren van hardere maatregelen die een stevig wettelijk kader moeten scheppen ter voorkoming van misdaden tegen vrouwen”, zo voegde Van Mele eraan toe.

Minister Leterme niet onberoerd

Bij de overhandiging van het rapport aan minister van Buitenlandse Zaken Yves Leterme riep Stefaan Declercq, Algemeen secretaris van Oxfam-Solidariteit, de Belgische regering en de Europese Unie op om krachtdadig op te treden tegen deze misdaden.

Deze oproep viel niet in dovemansoren. Minister Leterme was duidelijk onder de indruk van het getuigenis dat Jineth Bedoya bracht en waarin zij stelde dat de duizenden misbruikte vrouwen in Colombia niet langer onzichtbaar willen blijven. “Wij zijn geen statistieken maar mensen van vlees en bloed. We eisen rechtvaardigheid zodat we de draad van ons leven weer kunnen oppikken en naar de toekomst kunnen kijken. Wij willen leven in vrede en veiligheid.”

Minister Leterme gaf in zijn reactie een duidelijke belofte mee: “België heeft de komende tijd op diverse niveau’s de gelegenheid om aandacht te vragen voor dit onrecht. Zowel als voorzitter van de Mensenrechtenraad in Genève als zodra België in juli 2010 het voorzitterschap van de EU waarneemt, zullen wij er alles aan doen om deze kwestie op de agenda’s te plaatsen. Want er moet een einde komen aan dit afschuwelijke en onmenselijke geweld dat het leven van duizenden vrouwen kapot maakt. Ook tijdens bilaterale ontmoetingen met de Colombiaanse overheid zullen we ervoor pleiten dat er een einde komt aan de straffeloosheid”, zei een duidelijk beroerde minister.

Oxfam International ijvert al sinds 2006 voor de bescherming van de vrouwenrechten en sociale empowerment in Colombia. Haar rapport “Seksueel geweld in Colombia, een oorlogswapen” toont aan dat deze problematiek dringend dient onderzocht te worden. Er moeten meer gegevens ingezameld worden om ervoor te zorgen dat de slachtoffers als dusdanig erkend worden en op die manier hun eis op rechtvaardigheid beter kunnen doen gelden.

Voor meer info:
 Alexander Therry, Programmabeheerder Colombia – Ecuador bij Oxfam-Solidariteit Tel: + 32 (0) 2 501 67 46 — 0475 87 41 29 — ath (at) oxfamsol.be
 Samenvatting van het rapport "Seksueel geweld in Colombia, een oorlogswapen"
 Video getuigenis van Jineth Bedoya: http://www.youtube.com/watch?v=u8awe1N_RYw
 Foto’s “Ruta Pacífica de las Mujeres” + Video en geluidsfragmenten van getuigenissen van slachtoffers (voorgelezen door Colombiaanse vrouwen)

Colombia in cijfers
 Tussen 3 en 4 miljoen interne vluchtelingen sinds 1985
 2 op 10 ontheemde vrouwen moesten hun huis ontvluchten door seksueel geweld
 2,227 mensen werden op illegale wijze van hun vrijheid beroofd tussen 2004 -2007
 4,000 slachtoffers van selectieve moorden sinds 2002
 8.000 tot 13.000 jongens en meisjes worden gebruikt als kindsoldaten
 Colombia heeft het grootste aantal slachtoffers van anti-persoonsmijnen ter wereld Colombia zakte tussen 2006 en 2008 tien plaatsen in de Human Development Index (HDI), van de 70ste naar de 80ste plaats op 177 landen

Bronnen: Amnesty International 2008; UNDP Human Development Index (HDI) 2008; Informe para el Examen Periódico Universal de Colombia 2008, Human Development Report 2004.