Noodhulp

Scenario van een hulpoperatie vanuit de lucht: het vliegtuig komt op lage hoogte aangevlogen, vanuit de laadruimte die traag openschuift onthult zich een verwoest landschap dat deels onder water staat, volledig uitgedroogd is of alle tekenen van een oorlog vertoont. Mannen in overalls maken beveiligingskabels los en enorme palletten met voedselpakketten schuiven naar buiten en vallen als een log gevaarte naar beneden waar een wanhopige massa is toegesneld. Het vliegtuig trekt weer op en verdwijnt. Job klaar. De slachtoffers hebben hulp gekregen.

Sommige politici hebben na de cycloon in Myanmar met dergelijke televisiebeelden gespeeld, na de weigering van de overheid om hulpverleners toe te laten in het land gedacht. Ze zagen er een andere manier in om de hulpverlening te kunnen aanpakken. Voedselpakketten droppen lijkt een voor de hand liggende, vlotte en technisch haalbare oplossing voor een zeer moeilijk probleem;

Maar je kan voedselpakketten niet vergelijken met slimme bommen. Een humanitaire hulpverleningsoperatie aanpakken als een vanuit de lucht gevoerde oorlog is vragen om problemen.

Hoe ziet het getroffen gebied eruit?
Om te beginnen moet je over zeer goede informatie en voorkennis beschikken. Niemand weet precies welk gebied in de Yrrawadi-delta en Yangong nu het zwaarst getroffen is en hoeveel slachtoffers er zijn op de verschillende plaatsen. Er is niet geweten of de mensen ook op de vlucht geslagen zijn, of er ziekten uitgebroken zijn, of er nog woningen overeind staan en hoe de toestand is van de wegen en andere infrastructuur.

Wat is de toestand op de grond?
Wie niet over de juiste inlichtingen beschikt, kan onmogelijk op een efficinte manier aan hulpverlening doen en zeker niet vanuit de lucht. Hoe makkelijk zit je er niet kilometers naast en worden de voedselpakketten te ver van een dorp gedropt of in ’t slechtste geval zelfs gedropt boven water of in moerassen. Voedsel is beperkt houdbaar en als het te lang aan de openlucht blootgesteld bijft, kan het onbruikbaar worden. Het is ook uitgesloten om een waterpomp of sanitaire voorzieningen te droppen zonder de nodige deskundigen om deze te installeren. Mensen zouden ook materiaal kunnen ontvangen waarmee zij in hun situatie niets kunnen aanvangen.

Hoe wordt de voedselbedeling georganiseerd?
De eindfase van een voedseldistributie is vaak het moeilijkste onderdeel van een operatie. Hulpverleners kunnen niet zomaar met volgeladen vrachtwagens met voedsel in een dorp opdagen zonder eerst overleg gepleegd te hebben met de dorpsverantwoordelijken of de overheid. Het kan makkelijk uit de hand lopen wanneer voedsel uitgedeeld worden aan hongerige mensen en een team van mensen op de grond om de zaak te organiseren is dus echt nodig. En er zijn nog andere problemen. Wie onaangekondigd komt opdagen zou wel eens een opstand kunnen uitlokken, waarbij de sterksten het voedsel inpikken en niets overlaten voor de zwaksten. De menigte moet ‘georganiseerd’ worden.

Zonder dergelijke voorzorgsmaatregelen is het weinig waarschijnlijk dat de hulp bij de mensen geraakt die deze echt nodig hebben. Nu al rijzen er vragen over de efficintie van de verleende hulp en niets kan de lokale criminelen of de sterkste mensen beletten om gedropte hulpmiddelen in te palmen en te verkopen met winst. Conflicten tussen gemeenschappen, etnische groepen, rijken en armen zouden hierdoor nog versterkt kunnen worden. Het droppen van voedselpakketten is op geen enkele manier op te volgen en het valt niet te garanderen dat de meest kwetsbare bevolking ook effectief geholpen wordt.

Wat is het kostenplaatje van een luchtoperatie?
De kosten kunnen serieus oplopen. Een vliegtuig vertrekkensklaar houden, kost minstens 25.000 dollar per dag. Het meest gebruikte vliegtuig, de IL 76, kan 20 ton voedsel vervoeren, genoeg om 40.000 mensen een minimum rantsoen voor een dag te bezorgen. Dat zou dus neerkomen op 40 droppings per dag om de 1,5 miljoen meest getroffen mensen te voeden. Een enorm hoge prijs voor een moeilijk te cordineren actie waarvan de afloop uiterst onzeker is.

Werkt het soms wel?
In de juiste omstandigheden kunnen droppings de juiste aanpak zijn. In de jaren 1990 gebruikte de VN deze methode om hulp te bieden in Zuid-Soedan omdat elke andere toegang tijdelijk onmogelijk was, wegens zware regenval of gevechten. Maar toen waren de hulporganisaties al aanwezig en georganiseerd op het terrein. Ze wisten waar ze hun vracht moesten lossen en daar waren ploegen aanwezig om de goederen bij de juiste mensen te krijgen die het voedsel echt nodig hadden. In Myanmar is er amper iets voorhanden wat infrastructuur voor hulpverlening betreft.

Oxfam en andere hulporganisaties hebben ervaren specialisten klaarstaan om te vertrekken. Het volstaat dat de overheid van Myanmar toestemming geeft om het land binnen te komen. Maar voedsel en ander materiaal vanuit de lucht droppen is hoe dan ook geen goede optie. Het levert misschien goed beeldmateriaal voor televisie op en zal de indruk wekken dat er iets gedaan wordt om het lijden van de slachtoffers in het land te lenigen. In de realiteit is het een extreem dure, weinig efficinte en riskante manier om de wanhopige bevolking te helpen.

Vragen omtrent hulpverlening
 Hoeveel geld heeft Oxfam beschikbaar gesteld voor de hulpactie in Myanmar? Wereldwijd heeft Oxfam momenteel 1,8 miljoen dollar voor een eerste antwoord op de noodtoestand in Myanmar toegewezen, waarvan een gedeelte via organisaties op het terrein gebruikt worden om de humanitaire noden van de mensen in kaart te brengen.
 Hoe werkt Oxfam samen met partners in het land? We hebben geld ter beschikking gesteld aan lokale organisaties die hulp bieden aan tienduizenden mensen in de Irrawaddy-delta en de regio rond Yangon. Deze organisaties beschikken over een netwerk van nationale medewerkers en vrijwilligers die zich vrij kunnen verplaatsen in het land. Zij zorgen voor de distributie van rijst, bonen en olie, drinkwater, zeep, kleding, eerstehulpkits voor gezinnen en plastic zeilen voor voorlopig onderdak. Zij herstellen ook beschadigde waterputten en leveren de elementaire sanitaire voorzieningen, wat van groot belang is om het uitbreken van ziekten te voorkomen.
 Wanneer zal Oxfam toestemming krijgen om zelf aan de slag te gaan? Het is nog niet zeker wanneer en vooral of Oxfam toestemming zal krijgen voor humanitair werk. We weten wel dat de noden zeer groot zijn en als we snel aan het werk zouden kunnen gaan, zullen we het gevaar voor ziekten zeker kunnen indijken en het leven van de verzwakte mannen, vrouwen en kinderen kunnen redden.

Ten slotte hebben Oxfam en andere organisaties al tientallen jaren ervaring opgebouwd in humanitair werk bij rampen, vooral ‘watsan’ (water en sanitair) voor de getroffen bevolking beheersen we goed. Als onze wateringenieurs bijvoorbeeld toegang zouden krijgen, kunnen zij binnen de 60 uur drinkwaterpompen operationeel maken voor duizenden mensen. Die ervaring hebben we o.a. kunnen opbouwen bij de overstromingen in Bangladesh en de tsunami in de Indische Oceaan.
 Is Oxfam er klaar voor om ter plaatse hulp te bieden? We zijn er helemaal klaar voor. Onze hulpgoederen, onze uitrusting en onze staf is volledig voorbereid en beschikbaar in de regio. Ze kunnen onmiddellijk vertrekken indien dat kan.
 Hoe frustrerend is het dat Oxfam de slachtoffers in Myanmar niet kan helpen? Dit is zeker een moeilijke tijd voor ons. We maken ons grote zorgen over de miljoenen mannen, vrouwen en kinderen die door de ramp getroffen zijn. Oxfam n anderen hebben de nodige ervaring om mensenlevens te redden en de gevolgen van deze ramp te beperken en we willen uiteraa rd onze taak opnemen zodra dat kan.
 Waarom is het nodig dat hulporganisaties zelf toegang krijgen tot het rampgebied? Omdat zelfs het rijkste land ter wereld een ramp van een dergelijke omvang hoogstwaarschijnlijk niet alleen aankan. De omvang van de schade is te vergelijken met de schade na de tsunami; er wordt nu al van meer dan 100.000 doden gesproken. Wij en andere organisaties zijn ervan overtuigd dat de overheid van Myanmar de hulp van ervaren internationale humanitaire organisaties goed kan gebruiken. Daarom dringen we erop aan de beperkingen voor visa op te heffen zodat hulporganisaties aan de slag kunnen gaan om mensen te redden.
 Waarom een geldinzameling organiseren vermits Oxfam toch geen toegang heeft? Oxfam Internationaal aanvaardt inderdaad giften van schenkers ook al kan de organisatie zelf niet rechtstreeks hulp bieden in Myanmar. Maar momenteel slagen we er wel in fondsen ter beschikking te stellen van partners die ter plaatse werken. En zij kunnen dat geld heel goed gebruiken om de slachtoffers te helpen.
 Wat zijn de grootste noden van de mensen in Myanmar? Uit vroegere ervaringen met humanitaire hulp weten we min of meer wat de toestand is maar elke ramp is weer anders. De basisvoorzieningen zoals drinkwater, voedsel en onderdak zijn altijd noodzakelijk, naast muskietennetten, emmers om water in te bewaren en zeep.

Voor meer info:

 Suarak Glahan in Bangkok: +66 818 553 196

 Ian Woolverton in Bangkok: +1 917 679 0039

 Kristien Vliegen, programmabeheerder Noodhulp bij Oxfam-Solidariteit
Tel. 02 501 67 740 — gsm: 0474 88 88 08 — kristien.vliegen (at) oxfamsol.be
 Thierry Dethier, Humanitarian advocacy verantwoordelijke bij Oxfam-Solidariteit
Tel. 02 501 67 42 — gsm: 0497 45 18 31 — thierry.dethier (at) oxfamsol.be