Wereldwijd

In 2002 organiseerde de vakbond van landbouwcoöperaties van de provincie Nampula UGCAN in het noorden van Mozambique voor het eerst een zaadmarkt in de stad Maputo. Het succes was zo groot dat de vakbond besloot tegelijk markten te organiseren in 5 andere gebieden van Nampula (Anchilo, Monapo, Muhala, Namaita et Namina). In oktober 2008 zakten niet minder dan 700 van de 2.000 leden af naar de markten.

De rol en het doel van de markten

Het concept van die jaarlijkse markten is eenvoudig: verzamel boeren uit meerdere regio’s om zaden uit te wisselen en te diversifiëren (granen, bonen, noten, groenten, medicinale planten, fruit, …). Om de diversificatie te stimuleren, worden prijzen uitgereikt aan het district met de grootste diversiteit aan zaden.

Bovendien biedt de markt verscheidene kansen:
 uitwisseling van zaden aangepast aan lokale omstandigheden,
 ervaringen delen over de productie van specifieke variëteiten,
 bewustwording van boeren over het belang om de zaden te controleren en te bewaren.

De markten zijn ook politiek en strategisch erg belangrijk voor de Mozambikaanse ontwikkeling. Na desastreuze ervaringen (mono-culturen bestemd voor de export leidden tot afhankelijkheid van voedsel en tot dure investeringen) herwaarderen de boeren weer hun kennis en lokale culinaire tradities. De markten symboliseren een hernieuwde houding van zelfvertrouwen.

Getuigenissen van de deelnemers

“ Ik heb pinda’s van de Virginia-variëteit meegebracht en vertrek met zaden van cashewnoten en bonen”, vertelt Adelaide Mesquita, uit Maputo over haar vierde deelname. "Ik heb voor de cashewnoten gekozen omdat ik onlangs een stuk grond kocht met oude bomen die ik graag wil vervangen door nieuwe. De soort die ik gekozen heb, de Namaita, staat ervoor bekend snel te groeien en grote noten voort te brengen. De bonen die ik kocht, groeien sneller dan anderen (2 maanden ipv drie)."

"De diversiteit van de markten bevalt me en bovendien kan ik er zaden terugvinden die ik door slechte oogsten verloren had. Op het einde van de markt komen vaak boeren die geen lid zijn naar zaden zoeken. Zo kunnen we nog nieuwe leden werven."

Uit andere getuigenissen blijkt het grote enthousiasme van de boeren: de grote diversiteit aan zaden, de lage prijzen, de mogelijkheid tot uitwisseling,... De boeren zoeken naar soorten die snel groeien, naar specifieke culturele kwaliteiten, naar zaden die bestand zijn tegen ziektes en die ze eerder als gevolg van slechte oogsten verloren. Sommigen laten zich gewoon leiden door hun nieuwsgierigheid of hun zin om te vernieuwen. Op het einde van de markt is 95% van de zaden effectief uitgewisseld.

Via de markten kunnen de boeren dus diversifiëren en vernieuwen. De toegang tot zaden wordt vergemakkelijkt via het uitwisselingssysteem of door de zaden aan symbolische prijzen te verkopen. Tot slot worden de boerenorganisaties door die uitwisseling versterkt. Zij hangen niet meer enkel af van fondsen die ze van donoren ontvangen, maar bevorderen zelf de voedselsoevereiniteit door een aanpak die de kennis van de boeren en de lokale cultuur naar waarde schat.

Meer info:
Lees het volledige artikel: "Seed fairs in Nampula: Promoting Food Sovereignty through participation, diversity and valueing local knowledge", van Nico Bakker en Feliz Zenén Martínez Mendoza