Noodhulp

In het klassieke scenario van de humanitaire hulp komen ngo’s juist na de ramp ter plaatse om “het puin te ruimen.” Wanneer de situatie zich vervolgens “normaliseert”, verlaten ze het terrein. Opdracht volbracht. Maar is het wel logisch om een situatie te herstellen die bewezen heeft kwetsbaar te zijn, waardoor de kans op dezelfde schade bij een nieuwe ramp heel waarschijnlijk wordt?

De impact van natuurlijke dreigingen verminderen
De programma’s van Disaster Risk Reduction (DRR) bieden een alternatief. Het gaat om een combinatie van maatregelen die de impact van natuur- of andere rampen verminderen of zelfs omzeilen via een drievoudige aanpak. De voorbereiding van de lokale gemeenschap op rampen; preventie om de oorzaken (fysiek, sociaal, politiek of economisch) van de kwetsbaarheid aan te pakken; en het verminderen van de fysieke kwetsbaarheid van structuren of gebouwen.

Rond deze derde component van DRR loopt op dit moment een project van Oxfam-Solidariteit in El Salvador, een land dat regelmatig geconfronteerd wordt met natuurrampen (aardbevingen, tropische stormen…). Het project wordt gefinancierd door ECHO in het kader van een programma van DIPECHO en wordt gecoördineerd door Procomes, een partnerorganisatie van Oxfam-Solidariteit die de basisgemeenschappen ondersteunt in het verdedigen van hun recht op sociale basisvoorzieningen.

Het project werd eind 2008 gelanceerd voor een duur van 15 maanden en voorziet in de realisatie van microprojecten om de infrastructuur te versterken in het kader van DRR: evacuatieroutes, tijdelijk onderdak, steunmuren, regenwaterreservoirs… Deze projecten met een bescheiden draagwijdte kunnen vele levens redden bij een natuurramp.

In een eerste fase (maart-mei 2009) hebben er vormingen plaatsgevonden met de lokale leiders over de werking en het beheer van de microprojecten. Die workshops hebben de deelnemers, de gemeenschapscomités voor burgerlijke bescherming (CCPC) en de sociale werkers van de gemeenschap de instrumenten geleverd om de microprojecten in hun gemeenschappen te formuleren, uit te voeren en te evalueren.

In de tweede fase werden 10 microprojecten voorgesteld en uitgevoerd. Elk voorstel van de gemeenschappen wordt onderzocht door vakmannen en leden van de CCPC. Voor de uitvoering wordt een architect aangeworven.

Een driedubbele verantwoordelijkheid
Er bestaat een pakt tussen de drie hoofdrolspelers van het project: de lokale gemeenschappen, de gemeentebesturen en Oxfam-Solidariteit met haar partner Procomes. In ruil voor de financiering verwacht Oxfam- Solidariteit een echt engagement van de twee anderen.

Om het project te realiseren is er eerst en vooral heel veel vrijwilligerswerk nodig. “En dat is niet evident omdat iedereen werkt”, merkt Karol Spier op, coördinatrice voor Oxfam-Solidariteit van het DIPECHO-project in El Salvador. “Maar de mensen willen de problemen echt aanpakken en tonen zich erg geïnteresseerd. Ze zijn zich heel bewust van hun kwetsbaarheid. Leven met risico’s was een normale situatie voor hen, maar ze beseften niet dat er oplossingen bestonden. Wij hebben hen de ogen geopend over de noodzaak om zich voor te bereiden. Dat ze vanaf het begin betrokken worden bij de realisatie van de microprojecten zorgt ervoor dat ze deze kunnen aanpassen en het succes ervan op de lange termijn kunnen verzekeren.”

Een andere belangrijke parameter voor de slaagkansen van DRR-programma’s op de lange termijn: de betrokkenheid van de autoriteiten op alle niveaus (nationaal, regionaal, gemeentelijk…). Vanuit de verplichting om hun burgers te beschermen, is het hun verantwoordelijkheid om de operaties te coördineren en te begeleiden. Oxfam-Solidariteit moedigt de lokale bevolking daarom aan hun recht op bescherming tegen rampen af te dwingen. De gemeenschappen richten zich tot de sociale werkers, die de publieke autoriteiten vertegenwoordigen en de link vormen tussen de gemeente, de gemeenschappen en Oxfam-Solidariteit. “In de toekomst zal het de taak zijn van de sociale werkers om de microprojecten te coördineren, hun duurzaamheid te verzekeren en de praktijken te verspreiden naar andere gemeenschappen waar zij werken”, legt Karol Spier uit.”We zijn al aan het praten over de ontwikkeling van gelijkaardige projecten in andere gemeenschappen, maar de moeilijkheid blijft altijd dezelfde. De microprojecten worden op dit moment gefinancierd door Oxfam-Solidariteit of andere ngo’s, maar in de toekomst moeten de fondsen van de staat komen, die ze decentraliseert naar de regio’s en gemeentes. Dat is de echte uitdaging.”