Voedselsoevereiniteit

Maar we mogen niet te vroeg victorie kraaien, want de stijging van de voedselprijzen leidt niet zomaar tot een beter inkomen voor de boer.

De Boerenbond startte vorig week een actie om aandacht te vragen voor het probleem van de eerlijke prijsvorming en om de consument te informeren dat de boer vaak slechts een klein deel van de prijs krijgt die we aan de kassa betalen, ondanks de prijsstijgingen. Ook IFAP en Via Campesina, de twee grote wereldboerenbewegingen, zijn argwanend.

Ze geven toe dat de hoge prijzen nefast zijn voor consumenten. Tegelijk stellen ze vast dat de meeste boeren al lang geen netto voedselproducenten meer zijn en dat ook zij voedsel moeten aankopen en dus puffen onder de hoge prijzen. 600 van de 850 miljoen armen in de wereld zijn boeren. Bovendien sijpelen de prijsstijgingen maar mondjesmaat en traag door tot bij de boer.

Luid protest uit het Zuiden

The Economist stelt dat de voedselprijzen in 30 jaar tijd (tussen 1974 en 2005) daalden met 75%, terwijl ze sinds 2005 weer stegen met 75%. In veel Zuidlanden gaat 70 tot 80% van het gezinsinkomen naar voedsel. Prijsstijgingen voor voedsel hebben daar dan ook veel meer impact dan in Vlaanderen. Dat zorgt ervoor dat sinds begin vorig jaar op heel wat plaatsen in het Zuiden voedselopstanden plaatsvinden.

De globale golf aan protesten en conflicten over de stijgende voedselprijzen begon in januari 2007 met de Mexicaanse ‘tortillacrisis’, toen de tortillaprijzen op een jaar tijd meer dan verdubbelden. In Jemen en het Midden-Oosten stierven een dozijn mensen in een protest over verdubbelde broodprijzen. Gelijkaardige verhalen zijn te horen in Burkina Faso, Mauretani, Indonesi, Kameroen, Egypte, Ivoorkust, Argentini,…

Na de protestgolf namen verschillende regeringen maatregelen. De belangrijkste rijstexporterende landen gingen massaal rijst hamsteren nu de prijs de lucht in schiet en honger dreigt bij grote delen van de bevolking. Egypte besloot de export van rijst volledig stil te leggen, Vietnam, India en Cambodja volgen nu dit voorbeeld. Ook Thailand en Indonesi denken na over gelijkaardige maatregelen. Men hoopt op die manier de prijs op de binnenlandse markt te temperen.

Dringend nood aan lokale ontwikkeling van de landbouw

Begin april besloten ook de Afrikaanse ministers van Economie om de stijging van de voedselprijzen aan te pakken, want die bedreigen volgens hen de stabiliteit en economische groei van Afrika. Anderzijds willen ze de opportuniteiten van de hoge voedselprijzen aangrijpen om een verhoging van de voedselproductie te verwezenlijken zodanig dat Afrika zichzelf kan voeden.

Een nobel doel. Maar dat houdt dan wel in dat de lokale ontwikkeling van landbouw en voedselproductie weer een voorname rol krijgt en dat het aandeel van de steunmaatregelen voor de landbouw in het budget weer opgetrokken wordt. Deze inspanningen moeten in de eerste plaats gericht zijn op het ondersteunen van kwaliteitsvolle lokale productie en het beter doen functioneren en beschermen van de interne, regionale markt. Zo worden ontwikkelingslanden minder afhankelijk van import uit het buitenland en fluctuaties op de wereldmarkt.

Vooral in de Afrikaanse landen werd door veel regeringen jarenlang niet genvesteerd in hun landbouw; ze importeren goedkoop om hun stedelijke bevolking te kunnen voeden. Investeren in eigen productiepotentieel is net essentieel is om in eigen voedselbehoeften te kunnen voorzien. In sub-Sahara Afrika bijvoorbeeld steeg de rijstproductie tussen 2001 en 2005 jaarlijks met 5,81%. De consumptie steeg in diezelfde periode jaarlijks met 5,84%. Deze productiestijging is te danken aan een sterkere institutionele ondersteuning van de lokale productie en aan een aantal technische ontwikkelingen, zoals bijvoorbeeld de ontwikkeling van betere rijstvariteiten.

Alleen via meer investeringen in landbouwontwikkeling kunnen we ervoor zorgen dat boeren ook echt kunnen profiteren van de hogere prijzen. Na jaren van verwaarlozing van de landbouwsector, erkent nu ook de Wereldbank in haar World Development Report 2008 dat meer ondersteuning voor landbouw, en in het bijzonder voor kleine boeren, noodzakelijk is voor ontwikkeling. Het is ook de enige manier om de eerste millenniumdoelstelling, de halvering van de honger, te verwezenlijken.

Ondertekenaars van dit opiniestuk:
Thierry Kesteloot, Oxfam-Solidariteit
Gert Engelen, Vredeseilanden
Lode Delbare, Trias
Marc Maes, 11.11.11
Bart Bode, Broederlijk Delen
Piet Vanthemsche, Boerenbond

Voor meer informatie:

 Thierry Kesteloot, onderzoeker voedselsoevereiniteit bij Oxfam-Solidariteit
Tel. 02 501 67 62 --- gsm: 0475 543 723 --- thierry.kesteloot (at) oxfamsol.be

 Meer lezen:
Oxfam vraagt meer internationale steun voor landbouw
Rapport over Ontwikkeling van de Wereldbank: