STOP! Werknemers zijn geen gereedschap

Dat een heleboel multinationals de laatste dertig jaar hun productie naar Azië “gedelokaliseerd” of verhuisd hebben, is voor niemand een geheim meer. Wat veel minder mensen weten, is dat deze bedrijven ook niet aarzelen om van het ene Aziatische land naar het andere te trekken op zoek naar ‘aantrekkelijkere’ voorwaarden, zoals steeds flexibelere wetgevingen en goedkopere werkkrachten. De Aziatische landen zijn concurrenten geworden van elkaar en worden verplicht de kaart van de deregulering te trekken.

Elaine Hui, Secretaris generaal van HKCTU, een confederatie van vakbonden in Hong Kong, kent dit fenomeen goed. Ze heeft al lang begrepen dat zich een nieuwe strategie opdringt om de neerwaartse spiraal voor arbeiders en milieu te doorbreken. “Door hun productie te delokaliseren naar de plaatsen met de minst strenge normen proberen de bedrijven zich aan alle arbeids- en milieuregels te onttrekken. Om dit te bestrijden, is het niet meer voldoende een nationale vakbond op poten te zetten. Door de mondialisering staan alle werknemers in de wereld voor dezelfde problemen en dezelfde vijand. Een nieuw paradigma dringt zich op: dat van de solidariteit.”

Solidariteit als wapen

Internationale solidariteit creëren om een antwoord te bieden op de strategie van multinationals is hét stokpaardje van AMRC (Asia Monitoring Resource Center), een partner van Oxfam-Solidariteit. AMRC werd in 1976 opgericht om de werkomstandigheden in multinationals te controleren. Vandaag proberen ze vooral sociale bewegingen (werknemers, mensenrechtenactivisten, vrouwenorganisaties) te steunen. Ze moedigen allianties aan op het nationale en internationale niveau om de vrijheid van vereniging en waardige arbeidsvoorwaarden af te dwingen. AMRC ondersteunt een dertigtal organisaties in 14 Aziatische landen, door onderzoek te voeren en vormingen te geven. De organisatie zet campagnes op, ontwikkelt netwerken en lobbyt bij beleidsmakers. Een werkwijze die resultaten oplevert zoals de zaak rond E-land bewijst. Enkele jaren geleden bevond deze Zuid-Koreaanse kledingketen zich in een moeilijke positie door een reeks stakingen die uitgebreid in het nieuws kwamen. Geconfronteerd met hun groeiende impopulariteit werden de Koreaanse investeerders steeds zenuwachtiger. In plaats van met de arbeiders te gaan praten, is de onderneming naar de beurs van Hong Kong getrokken om buitenlandse investeerders te zoeken die niet op de hoogte waren van de problemen. Maar AMRC heeft de solidariteitsacties van de vakbonden in Hong Kong gesteund en de plannen van E-Land gedwarsboomd. Het bedrijf is op zijn stappen moeten terugkeren en zag zich door de strijd van de arbeiders verplicht een akkoord te sluiten.

Voorbij de sectoren

Voor AMRC is het van primordiaal belang een globale en transversale visie te hebben op waardig werk, zowel op geografisch als op sectoraal niveau. Daarom heeft AMRC in maart de eerste van een serie transsectorale ontmoetingen georganiseerd die arbeiders uit heel Azië verenigden. 57 deelnemers uit 18 Aziatische landen waren aanwezig, zowel uit de formele en als de informele sector, van vrouwenbewegingen en landbouwondernemingen. “Een van de doelstellingen van deze ontmoeting is het herdefiniëren van de vertegenwoordiging van arbeiders”, legt Sanjiv Pandita, directeur van AMRC uit. “De vakbonden vertegenwoordigen de formele werkers, maar wie vertegenwoordigt de mensen in de informele sector? Hoe kunnen we hen samenbrengen en hun onderhandelingsmacht verbeteren verbeteren?” Dat zijn de vragen die op deze ontmoetingen gesteld worden.

Solidariteit als wapen, akkoord. Maar werkt dit echt in tijden van crisis? “In Azië zaten we al vóór de crisis met een groeiende informele economie en slechte werkomstandigheden”, vertelt Sanjiv. “De crisis heeft de situatie erger gemaakt: de rechten van arbeiders komen nog meer onder druk te staan. Aangezien de overheid niet reageert en onbekwaam blijkt om het verlies aan arbeidsplaatsen tegen te gaan, moeten wij ons verenigen om oplossingen te zoeken voor de lange termijn. Het gaat om een langzaam proces, maar we zijn er alvast samen in geslaagd de dialoog aan te gaan.”

Julie Fueyo Fernandez