Oost-Afrika

Gezeten in de schaduw van een acacia en kauwend op qat, een licht roesverwekkende plant, beschrijft Abdullahi hoe hij en zijn voorouders al eeuwen dezelfde tradities in stand hielden. Als nomaden zijn ze steeds op zoek naar nieuw grasland voor hun vee. “Toen ik nog kind was, reikte het gras tot aan mijn borst”, zegt hij al lachend. ”Toen was ons dorp nog welvarend.”

Vandaag, twintig jaar later, hebben de terugkerende droogtes de aarde van zijn kindertijd omgevormd tot een dor en vijandig landschap. De dichte vegetatie van toen is nu een dunbezaaide oase, ontstaan na het laatste regenseizoen. Nomadische veehouders zoals Abdullahi kunnen nergens heen. De traditionele manier van begrazen wordt steeds meer bedreigd door gewijzigde landbouwtechnieken en het landschap is opgedeeld in meerdere afgebakende landbouwpercelen. Er is een toegenomen concurrentie in de zoektocht naar grasland.

Traditioneel herdersleven bedreigd

“Alle gronden werden ingenomen”, zegt Abdullahi terwijl hij triest naar de horizon staart. “Mijn dieren kunnen niet meer grazen”. Abdullahi bezit slecht één perceel van 150 vierkante meter terwijl sommige van zijn buren percelen hebben van 10 vierkante kilometer.

Sinds de onafhankelijkheid in 1990 is bijna 90 procent van de gronden in het westen van Somalië privé-eigendom geworden. Dit komt doordat steeds meer veehouders hun traditioneel leven als nomaden achter zich laten en overschakelen op sedentaire landbouw. Voor mensen als de 50-jarige Mohammed Digale Ahmed is die overgang moeilijk: “Ik heb het nodige materiaal niet om mijn veld te irrigeren en de gronden zijn hier minder vruchtbaar dan elders.”

In Somaliland, waar landbouwgrond voor meer dan twee derde van de bevolking het enige bestaansmiddel is, wordt het traditionele bestaan van de herders bedreigd. “Ons leven wordt elk jaar slechter”, stelt Abdullahi weemoedig vast. De gevolgen van de veranderde landbouwtechnieken laten zich al voelen en velen zien zich verplicht om in de stad te gaan wonen.

In Hargeisa, de hoofdstad van Somaliland, groeide spontaan een opvangkamp waar recente golven van veehouders, die de droogte ontvlucht zijn, een onderkomen improviseren.

Grensoverschrijdend Oxfam-project

Vroeger hoefden herdersfamilies zich geen zorgen te maken over de nationale grenzen, die vastgelegd zijn zonder het minste respect voor de oorspronkelijke bewoners. Door als nomaden te leven, konden zij zich tegen de droogte verzetten en hun dieren over een ruimere oppervlakte laten grazen. Nu steeds meer grond in percelen verdeeld wordt, is hun bestaan als nomaden veel moeilijker houdbaar.

Oxfam heeft in samenwerking met haar lokale partner Havoyocco een uniek grensoverschrijdend programma opgesteld ter ondersteuning van de gemeenschappen die langs de grens leven. De herdersfamilies kunnen nu in Ethiopië terecht, waar de droogte minder hard heeft toegeslagen. Khadilja, een grootmoeder die 70 jaar van haar leven in een herdersgemeenschap leefde, is erg bezorgd nu er overal boerderijen opduiken. Maar ze hoopt net zoals haar dorpsgenoten dat in Ethiopië nog grasland te vinden is voor haar vee.

Toegang tot land en water aan de andere kant van de grens

Oxfams project draagt bij tot het behoud van de nomadische levensstijl. Een aanzienlijk aantal personen heeft net zoals Abdullahi de mogelijkheid om aan de andere kant van de grens nieuwe gronden op te zoeken en toegang te krijgen tot de schaarse voorraad water.

Dankzij de negen recentelijk geconstrueerde waterbekkens van Oxfam kunnen dieren aan beide kanten van de grens water drinken, ver van de afgebakende private lappen grond. Vorig jaar tijdens de grote droogte heeft Abdullahi meer dan de helft van zijn dieren verloren. Nu koestert hij terug hoop. “Ik kan weer vrij overal naartoe trekken, zodat ik minder kwetsbaar zal zijn bij toekomstige droogtes”, zegt hij. “Vandaag verdien ik 30 dollar door een schaap te verkopen in Hargeisa. Nu ik mijn dieren ook aan de andere kant van de grens kan verkopen, heb ik toegang tot nieuwe markten en dus ook meer inkomsten.”

In de economie van Somaliland zijn veehouders een belangrijke schakel. Door de veehandel te ondersteunen, helpt Oxfam voedselcrisissen in de regio voorkomen. Terwijl de droogte in in Oost-Afrika overal terrein wint, komen steeds meer veehouders in de problemen. Oxfam probeert met haar grensoverschrijdende activiteiten de traditionele nomadische levensstijl te beschermen en houdt daarbij niet enkel deze maar ook de volgende generaties veehouders in gedachten.

De dienst voor humanitaire hulp van de Europese Commissie (ECHO) is een van de belangrijkste donors van humanitaire hulp in de wereld. Tot zijn bevoegdheid behoort de financiering van noodhulp maar eveneens het ondersteunen van acties voor rampenpreventie, vooral op lokaal vlak. Haar programma ’Voorbereiding op Rampen’ (DIPECHO) helpt de kwetsbare bevolkingsgroepen die in de meest gevoelige gebieden leven om de gevolgen van natuurrampen voor hun leven en hun bestaansmiddelen zoveel mogelijk te beperken.

Caroline Berger