Klimaatverandering

Artikel uit Globo Magazine nr. 28, "Een klimaat van onrechtvaardigheid", december 2009

De Sahel wordt als armste regio van West-Afrika hard getroffen door de klimaatverandering. De vermindering van de regen en de toenemende droogte is een van de meest flagrante klimaatveranderingen van de laatste veertig jaar en de experts van het IPCC voorspellen dat de regio een van de meest markante temperatuurstijgingen van de wereld zal kennen.

Minder regen, meer hittegolven

De jaarlijkse regenval in West-Afrika is tussen 1968 en 1990 met 20 tot 40% verminderd. Die evolutie heeft zich vertaald in zeldzamere periodes van regenval tijdens de moesson, maar tegelijk ook in steeds intensere regenbuien. Als het minder vaak regent, zijn de stortbuien veel heviger, afgewisseld met periodes van grote droogte.

Dat is ook wat er op 1 september 2009 gebeurd is in Ouagadougou, de hoofdstad van Burkina Faso. In minder dan 10 uur kreeg de stad 263 mm water over zich heen. De evacuatiewegen overstroomden, waardoor de vitale delen van de stad van elkaar werden afgesneden en 150.000 mensen hun woning moesten ontvluchten.

Een zaak van extremen

“Die ramp illustreert perfect de gevolgen van de klimaatverandering in Burkina Faso“, zegt Maurice Sanwidi, hoofd van de aanpassingsprogramma’s tegen de klimaatverandering van de Confederatie van boeren in Burkina Faso (CPF), een partner van Oxfam- Solidariteit.

“Of het nu gaat om regen, droogte, temperatuur of wind: alles wordt steeds extremer in dit land. De regenbuien worden intenser en we weten niet wanneer we moeten zaaien. De waterplassen en de waterpunten drogen uit, de aarde verarmt en er zijn minder weiden om te grazen. Dat heeft allemaal rechtstreekse gevolgen voor de landbouwproductie, de veeteelt en de voedselzekerheid. En dan spreken we nog niet over de grensconflicten tussen landbouwers en veetelers in hun zoektocht naar goede grond…”

Er moet zo snel mogelijk een gepast antwoord komen op de gevolgen van de klimaatverandering in een regio waar twee derde van de inwoners van de landbouw leven en waar de demografische groei recordhoogten bereikt.

Casestudies in Burkina Faso en Niger tonen dat de gemiddelde opbrengst van de productie van meel en sorgho -het basisvoedsel van de bevolking in de Sahel- tegen 2080 met 15 tot 25% kan afnemen als er niets gedaan wordt om de gevolgen van de klimaatverandering aan te pakken. Erger nog: volgens een studie van het IPCC kunnen de netto-inkomsten van de Afrikaanse landbouw tegen 2100 met 90% verminderen, waarbij de kleine boeren het hardst geraakt worden. De impact van een dergelijke vermindering voor een continent waar nu al meer dan 200 miljoen mensen aan ondervoeding lijden, zal rampzalig zijn.

Zich aanpassen en druk uitoefenen

Om de klimaatuitdagingen aan te gaan, grijpen de boeren terug naar traditionele technieken voor de bewaring van regenwater: een lijn van stenen, dijken, grasstroken, enz. Sommigen gebruiken zaden met een korte cyclus die toelaten om sneller te oogsten of ze planten bomen in de velden om de grond te beschermen tegen de zon of erosie.

De boeren zijn verplicht om hun plan te trekken. Ze kunnen enkel op de steun rekenen van boerenorganisaties, ngo’s en technologische en financiële partners van Burkina Faso.

“We begeleiden de boeren in het toepassen en uitwisselen van technieken en sensibiliseren de producenten in heel het land”, zegt Sanwidi. “Maar dat is niet voldoende. Daarom lobbyen we bij de nationale en regionale autoriteiten om te investeren in de aanpassing van de landbouw. Het is aan hen om met fondsen te komen, onderzoek aan te moedigen en de grote vervuilers te dwingen om hun uitstoot te verminderen”.

Samen met Oxfam en andere organisaties uit het middenveld werkt de CPF aan een landbouwverklaring die in deze richting gaat. “We geven die verklaring mee aan de autoriteiten in de aanloop naar de top in Kopenhagen”, vervolgt Sanwidi. “En we blijven onze lobbyactiviteiten opvoeren en de basis bewust maken over de klimaatuitdaging. De huidige crisis biedt de mogelijkheid om de landbouw eindelijk te doen herleven. Het is aan de beslissingsmakers om naar ons te luisteren en te reageren.”

Frédéric Janssens