Aardbeving Haïti

Als we bergop rijden voorbij ons kantoor in Petionville dat deels door de aardbeving verwoest werd, valt meteen op dat er al heel wat puin en afval geruimd werd. Hier ziet alles er weer redelijk normaal uit terwijl achter de muren en in de talrijke tentenkampjes nog veel afgezien wordt. Ook in Carrefour Feuille, dicht bij het epicentrum van de aardbeving, moet je nog altijd over hopen puin je weg zoeken.

Barbara hoort hoe de kinderen al zingend leren dat handen wassen belangrijk is om niet ziek te worden. Foto Lina Holguin

Aan tegenstellingen geen gebrek tijdens dit bezoek, schrijft Barbara Stocking, Oxfam-directrice in Groot-Brittannië in haar blog. Dicht bij het centrum heb ik een klein kamp met 3.500 bewoners bezocht. Alles was er goed georganiseerd en de Oxfam-voorzieningen voor drinkwater en sanitair maken het leven van de mensen stukken gemakkelijker. Maar latrines, dat blijft een probleem omdat de eigenaars van de grond niet willen dat er latrines gegraven worden. Of de ondergrond bestaat uit rots en beton zodat we andere oplossingen moeten verzinnen.

Nieuw alternatief voor latrines
In dit kamp werden enorme afvaltanks op een hoger gelegen deel geplaatst die slechts na enkele weken dienen leeggemaakt te worden. We weten uit onze onderzoeken dat vele mensen de toiletten in hun beschadigde woningen blijven gebruiken. Of zoals vele mensen in ontwikkelingslanden behelpen ze zich met plastic zakken. We kunnen een alternatief aanbieden: plaspoepzakken waarbij de inhoud behandeld wordt en die in enkele weken oplossen. Ze kunnen dus gewoon in grote afvalkuilen geworpen worden. Dan besef je pas hoe vele mensen vóór de aardbeving en ook nog erna moeten leven…

De Haïtiaanse mensen hebben al enorm hard gewerkt. Ik bezocht de gemeenschappelijke keuken in Carrefour Feuille waar elke dag voor 80 bijzonder kwetsbare mensen gekookt wordt. Het is een van de bijna honderd keukens die in de buurt beschikbaar zijn. In de Delmasbuurt zullen ook nog eens 250 gaarkeukens ingericht worden. Oxfam betaalt de vrouwen die hier vroeger een voedselkraampje hadden om te koken en we betalen ook voor het voedsel. De vrouwen in de keukens hebben zich in kleine groepjes georganiseerd en dragen samen zorg voor de mensen in de buurt. De keukens leveren dus niet alleen voedsel maar zorgen ook voor een gevoel van solidariteit en ze bieden de bewoners een sprenkeltje hoop.

Trauma’s zijn niet ver weg
Er is zeker behoefte aan moedige mensen die van aanpakken weten want de bewoners hebben hun trauma nog lang niet verwerkt. Oxfam heeft nu ongeveer 200 Haïtiaanse medewerkers. Terwijl we over hun werk praten, merk ik hoe enthousiast ze zijn. Maar zodra ik naar hun persoonlijke ervaringen vraag, verdwijnt de glimlach van hun gezicht en neemt hun verdriet de overhand. Een vriendelijke vraag brengt tranen tevoorschijn… De meeste van hen verblijven nu bij vrienden of familieleden (of omgekeerd) in oncomfortabele kleine ruimten. Toch werken ze heel hard, ze zien er goed verzorgd en flink uit. Het is bijna niet te geloven in deze moeilijke omstandigheden.

Een ander voorbeeld van hoe een gemeenschap zich inspant zag ik bij de ruiming van een van de grootste afvoerkanalen dat regenwater van de heuvels naar de zee brengt. Zoals je ook in andere sloppenwijken elders in de wereld ziet, was het riool van Cité Soleil vies en vol met afval. Groepjes die door de bewoners samengesteld zijn, werken in het kader van een geld-voor-werkproject van Oxfam om alle afval te verwijderen zodat het water sneller kan weglopen.

Met het regenseizoen is dat absoluut noodzakelijk om wateroverlast in de kampen en de uitbarsting van ziekten te vermijden. Sommige mensen die in de laagst gelegen delen van het kamp een onderkomen zochten, zullen hoe dan ook een nieuw en droog plekje moeten zoeken. De werken voor de aanleg van een nieuw kamp voor 20.000 mensen zijn pas onlangs gestart.

Sommige mensen hebben ook de keus om terug te keren naar hun woningen ook al zijn die gedeeltelijk verwoest. Maar eerst moeten ze over die angst voor een nieuwe aardbeving heen geraken. Oxfam zette een team van 200 ingenieurs aan het werk om na te gaan welke woningen veilig zijn. De huizen met een groen label zijn ok, die met een bruin label zijn bewoonbaar mits lichte herstellingen en die met een rood label zijn onveilig en dienen te worden afgebroken.

Meer dan 300.000 mensen concreet helpen

Barbara op bezoek bij de Vrouwenvereniging van Poulie in Belladere, bij de grens met de Dominicaanse Republiek. Ze vroegen steun om meer voedsel te kunnen produceren en mee te werken met de gaarkeukens die vluchtelingen in hun buurt en in Port-au-Prince van eten voorzien. Foto Lina Holguin.

Oxfam voert het gebruikelijke humanitaire werk uit: zorgen voor drinkwater, sanitair, hygiëne en gezondheid. Maar daarnaast zetten we ook andere, vernieuwende projecten op. Tegen het einde van mijn verblijf werkten we toch al samen met meer dan 300.000 bewoners, maar iedereen maakt zich zorgen over wat de toekomst brengen zal. In een recent onderzoek vroegen we aan de mensen hoe zij die toekomst zien en wat voor hen belangrijk is. De twee belangrijkste noden voor hen zijn werk en onderwijs. Tot onze verbazing vonden ze dit zelfs dringender dan onderdak. Het bewijst nog maar eens dat mensen geen aalmoezen verlangen maar dat ze zelf de handen uit de mouwen willen steken.

Een keerpunt?
Er zijn nog tal van vragen over hoe de wederopbouw moet aangepakt worden en wie de leiding moet nemen. Het is van primordiaal belang dat de Haïtiaanse overheid én de bevolking de handen in elkaar slaan maar de regering is uiterst zwak en zal nog heel veel ondersteuning nodig hebben. De donorlanden moeten zich voor een langere periode engageren want het land heeft meer dan een facelift nodig. De zaken moeten grondig veranderen zodat de overheid kan zorgen voor goede gezondheidszorg en onderwijs.

Iedereen, ook Oxfam, hoopt eigenlijk dat de aardbeving voor een keerpunt zal zorgen in de geschiedenis van Haïti. Het is een mooi en vruchtbaar eiland, dus alles lijkt voorhanden te zijn om dat te laten lukken.

Barbara Stocking, Oxfam-directrice Groot-Brittannië.