EPA

Het Rapport van Oxfam International, “Partnership or Power Play?” begint met een overzicht van hetgeen voorafging aan deze belangrijke onderhandelingen rond vrijhandel. Het schetst eveneens het proces naar voorlopige, tussentijdse akkoorden om de deadline van december 2007 toch te kunnen halen. Het rapport gaat dieper in op de mogelijkheden die nog open liggen en de voorwaarden die moeten vervuld worden om van de EPA’s alsnog een instrument te maken dat de ontwikkeling van de landen in Afrika, de Caraben en de eilanden in de Stille Oceaan bevordert.

Een korte terugblik

Zes jaar nadat de eerste onderhandelingen waren begonnen, bereiken de Europese Unie en haar partnerlanden in het Zuiden een eerste tussenstop. Wat begon als een hoopvolle onderneming om in ACP-landen “armoede te verminderen, duurzame ontwikkeling te bevorderen en regionale integraties te ondersteunen”, is voorlopig gestrand in een sfeer van toenemende kritiek in zowat alle betrokken middens.

De tussenstop toont een halfslachtig resultaat van geparafeerde interimakkoorden met een beperkt aantal landen in het Zuiden. De goede intenties van vele jaren geleden gingen verloren in een aanpak die, paradoxaal genoeg, deze intenties ondermijnt.

Gedurende de laatste weken vr het verstrijken van de afsluitdatum voor de ondertekening van de handelsakkoorden op 31 december 2007 werden de ACP-partners geconfronteerd met EU onderhandelaars die dreigende taal spraken. Ze gebruikten tactieken die alleen maar meer armoede konden teweegbrengen, met minder duurzame ontwikkeling en ze gingen regelrecht in tegen de inspanningen van de partnerlanden voor regionale integratie.

Voor sommige meer kwetsbare ACP-landen was de Europese dreiging zo concreet dat zij op het thuisfront vrijwel onmiddellijk zouden geconfronteerd worden met massale ontslagen en een fiscale crisis van de staat. Een dergelijke crisis is meestal het gevolg van een dubbele werking:
 enerzijds kregen ACP-landen minder toegang tot de Europese markt waardoor inkomsten en arbeidsplaatsen verloren zouden gaan;
 anderzijds waren er belastingvrijstellingen voor de Europese export naar ACP-markten waardoor de ACP-regeringen minder publieke inkomsten zouden kunnen ontvangen. De volgende stap zijn dan bezuinigingen op sociale diensten zoals onderwijs en gezondheid. Sociale onrust is in die omstandigheden niet meer ver weg .

Ondanks deze EU-tactiek van afdreiging zou uiteindelijk toch slechts de helft van de 76 ACP-landen een voorlopig akkoord paraferen, omdat de EPA’s als te weinig ontwikkelingsrelevant werden beschouwd.

Korte tussenstand

Oxfam International heeft een tussentijdse evaluatie gemaakt van wat tot nu toe is overeengekomen tussen de EU-onderhandelaars en een aantal ACP-ondertekenaars. De organisatie heeft daarbij gebruikt gemaakt van de bestaande juridische teksten en deze getoetst aan de door de EU zelf opgestelde indicatoren voor ontwikkelingsrelevantie.

De conclusies in een notendop:
 “Handel als instrument voor ontwikkeling” is een t simplistisch beleidspunt. Als gevolg van gebrekkige infrastructuur, ontbrekende regulering, onvoldoende institutionalisering en een beperkte goed opgeleide arbeidskracht beschikken de ACP-landen simpelweg niet over de mogelijkheden om handelsvoordelen binnen te halen.
 De afgesloten akkoorden slopen nt die instrumenten die de ACP-landen nodig hebben om dergelijke capaciteiten op te bouwen: een beleid dat inkomsten uit import kan binnenhalen (via douanerechten) en dat de eigen groeiende ondernemingen kan beschermen tegen de Europese concurrentiegolf (via overheidssteun of subsidies).
 Door een wirwar van onderhandelingen aan te gaan (het “spaghetti bowl”-fenomeen) heeft de Europese Commissie de doelstelling van regionale integratie meer tegengewerkt dan bevorderd.
 De Europese Commissie heeft met deze geparafeerde akkoorden meer gekregen dan zij zelf bereid is te geven. De Europese markt gaat weliswaar verder open maar beperkingen op ACP-import blijven gelden, vooral als het gaat om de bescherming van Europese ondernemingen of sectoren.
 Dat de ACP-landen meer kosten zullen moeten maken om hun marktopeningen te verwezenlijken, wordt alom aanvaard. Maar om dat te verwezenlijken wordt door de Europese Unie dan weer geen extra hulp in het vooruitzicht gesteld. Dit is enigszins kortzichtig. De Europese Unie zou met meer ontwikkelingsgerichte overeenkomsten haar handelsvoordeel met de ACP-landen kunnen verviervoudigen.

Korte vooruitblik

Oxfam International stelt dat de tot nu geparafeerde akkoorden juridisch niet bindend zijn. Dit betekent dat er nog onderhandelingsruimte is om nieuwe en evenwichtige akkoorden te sluiten. Die akkoorden moeten:
 voorafgegaan zijn door stevige impactstudies;
 ruim besproken zijn in de parlementen;
 een grotere vrijheid verlenen aan de ACP-landen om specifieke punten op te nemen die voor hen van vitaal belang zijn;
 ACP-landen de vrijheid gunnen een bestaand systeem van handelspreferenties van de EU te kiezen of een nieuw handelsschema te weigeren zonder dat ze daarvoor gesanctioneerd kunnen worden (bijvoorbeeld minder hulp ontvangen, meer douanerechten moeten betalen aan de EU, enz.);
 ACP-landen de politieke ruimte laat om zelf hun handelsblokken te vormen, waarbij ze alle betrokken partijen in de samenleving kunnen consulteren;.
 van de EU een grotere flexibiliteit vergen, vooral wanneer zij eist om tegelijk alle handelsgebonden materies bespreekbaar te maken (investeringen, diensten, technologietransfers, enz.);
 ACP-landen toelaten het tempo en de inhoud van de onderhandelingen mee te laten bepalen;
 expliciet vermelden dat een doeltreffend hulpkanaal van budgetsteun wordt voorzien dat de ACP-landen de mogelijkheid biedt om financile problemen aan te pakken die een gevolg zijn van de liberalisering van de handel.

Meer informatie:
 Etienne De Belder, onderzoeker (investeringsproblematiek en EPA’s) bij Oxfamsolidariteit
Tel.: 02 501 67 56 --- etienne.debelder (at) oxfamsol.be
 Thierry Kesteloot, onderzoeker (landbouwproblematiek en EPA’s) bij Oxfam-Solidariteit
Tel.: 02 501 67 55 --- gsm: 0475 543 723 --- thierry.kesteloot (at) oxfamsol.be