2015, de tijd loopt

In februari leverde het IPCC al een eerste rapport af over de oorzaken en de symptomen van de klimaatverandering. De Belgische hoogleraar Jean-Pascal van Ypersele (UCL) is lid van de tweede werkgroep van het IPCC. In februari gaf hij een interview voor ons huisblad Globo over klimaatverandering. Globo 17 (maart 2007) "De klimaatverandering, wie betaalt de rekening?"

Bestaat er nog twijfel over het verband tussen de klimaatverandering en menselijke activiteit?

Binnen de wereld van wetenschappers die rond klimaat werken, bestaat daar een zeer grote consensus over. In 2001 meldde het IPCC-rapport dat het grootste aandeel in de abnormale opwarming tijdens de laatste 50 jaar waarschijnlijk te wijten is aan een stijging van de concentratie broeikasgas van menselijke oorsprong. Dit wil zeggen, gas voortkomend uit de verbranding van steenkool, olie en gas. Alle wetenschappelijke publicaties van de laatste zes jaar versterken die analyse. Waarschijnlijk zal die vaststelling bevestigd worden in het nieuwe IPCC-rapport dat over enkele dagen zal vrijgegeven worden.

De klimaatverandering heeft talrijke gevolgen voor de economie, de gezondheid, de biodiversiteit, de toegang tot water,… Maar zijn die gevolgen identiek voor iedereen?

Neen, er is duidelijk een klimaatonrecht, verbonden aan wereldwijde onrechtvaardigheden. Wat de omvang van de klimaatverandering ook zal zijn in de toekomst, het fenomeen zal meer schade aanrichten in de regio’s, de gemeenschappen en de bevolkingsgroe- “De klimaatverandering zal de bestaande problemen uitvergroten. Problemen die vandaag veel zorgwekkender zijn voor honderden miljoenen mensen...“ atmosfeer over de jaren heen. Het is niet meteen veroorzaakt door de uitstoot vandaag. Het zijn de rijke landen die broeikasgassen hebben uitgestoten sinds de industrile revolutie. De arme landen hebben tot op heden zeer weinig bijgedragen aan de opstapeling van de vervuiling in de atmosfeer (minder dan 20%). Maar het zijn net zij die niet de middelen hebben om zich te wapenen tegen de gevolgen ervan en zij zijn de eersten die erdoor getroffen worden. De verantwoordelijkheid van de ontwikkelde landen in de klimaatverandering blijft dus groter gedurende lange tijd. Zlfs als de ontwikkelingslanden uiteindelijk meer broeikasgassen zullen uitstoten dan de ontwikkelde landen. Een moment dat naderbij komt trouwens. Wanneer George W. Bush zegt dat hij het Kyotoprotocol niet ratificeert omdat China en India uiteindelijk meer zullen uitstoten dan de gendustrialiseerde landen, dan kijkt hij naar de directe uitstoot, terwijl hij naar de historische opbouw zou moeten kijken…

De klimaatverandering zal invloed hebben op de landbouwproductie. Klopt dat?

De totale hoeveelheid landbouwproductie op wereldschaal zal waarschijnlijk niet dalen zolang de opwarming niet hoger klimt dan 2 tot 3 graden boven de pre-industrile temperatuur. In Europa (EU), de Verenigde Staten (VS), Canada en Rusland zou een stijging van de hoeveelheid CO2 in de atmosfeer positieve gevolgen kunnen hebben voor bepaalde teelten, als de klimaatomstandigheden gunstig blijven en de hoeveelheid water niet te sterk varieert. Maar in de tropische regio’s is de situatie helemaal anders. Een groot deel van de voedselteelten kan maar 1 graad verschil met hun pen die niet de mogelijkheid hebben om zich aan te passen of om zich te verplaatsen. Wij kunnen relatief snel maatregelen nemen om de gevolgen op te vangen, bijvoorbeeld bij een hittegolf. Maar diezelfde hittegolf zal diepere sporen nalaten in de ontwikkelingslanden. Het zijn de armsten die zowel in het Zuiden als in het Noorden het zwaarst getroffen zullen zijn door het klimaat. Het volstaat om de doortocht van de orkaan Katrina door New Orleans in 2005 te bekijken. De zwaarst getroffenen waren de armen die niet de mogelijkheid hadden om de stad te verlaten, en die nadien nog minder middelen hadden om hun woningen opnieuw op te bouwen.

De onrechtvaardigheid is ook historisch…

Absoluut. Men moet goed begrijpen dat de klimaatverandering verband houdt met de opstapeling van CO2 in de optimale temperatuur aan. Dat betekent dat een stijging van de temperatuur met meer dan 1 graad een gevoelige daling van de opbrengst met zich mee zal brengen. Daarom is het risico zeer groot voor die regio’s waar zovele mensen van de landbouw leven. Het is niet overdreven om van een ramp te spreken. En aannemen dat de oplossing het invoeren van granen uit de VS of de EU zal zijn, is een vergissing, want dat zal zeker niet naar wens zijn van de plaatselijke bevolking en de lokale landbouwers.

Sommigen stellen dat de klimaatverandering de grootste bedreiging voor de mensheid vormt. Denkt u daar ook zo over?

Dat heb ik nooit gezegd. De klimaatverandering is zonder twijfel een zeer grote bedreiging, maar het is vooral een symptoom van fundamentelere problemen. Op deze aardbol zijn er een heel aantal zeer ernstige problemen. Het feit dat 2 miljard mensen geen toegang tot zuiver water hebben, dat honderden miljoenen mensen geen toegang hebben tot een minimum aan energiecomfort of dat miljoenen kinderen niet de mogelijkheid hebben om naar school te gaan, zijn problemen die vandaag minstens even erg zijn als het probleem van de klimaatverandering. Het is dus een vergissing – en ik spreek als klimatoloog – om te denken dat de klimaatverandering op zich de grootste bedreiging voor de wereld vormt. Maar het is correct dat de klimaatverandering de bestaande problemen zal uitvergroten. Problemen die vandaag veel zorgwekkender zijn voor honderden miljoenen mensen. Als we de klimaatverandering niet aanpakken, zullen die andere problemen op hun beurt veel moeilijker op te lossen zijn.

Zo zijn er bijvoorbeeld de Millenniumdoelstellingen (MDG’s)…

Inderdaad. Het zal veel moeilijker zijn om die doelstellingen te halen op het vlak van het verbeteren van de gezondheid, het verminderen van de honger of het respecteren van het milieu als het klimaat erg verandert. Het probleem is dat veel beslissingen genomen worden in functie van electorale, economische of financile kortetermijnbelangen. Terwijl een groot deel van de mensheid in extreme armoede laten leven, de biodiversiteit wereldwijd aantasten of het klimaat veranderen, problemen op middellange en lange termijn zijn. De zorg voor de lange termijn integreren ten voordele van de toekomstige generaties moet een prioriteit worden. Daarvoor zijn harde beslissingen noodzakelijk inzake het verminderen van de uitstoot van broeikasgassen, het verwezenlijken van de MDG’s of andere ontwikkelingsdoelstellingen die op het eerste zicht weinig te maken hebben met het klimaat.

Krijgen de landen uit het Zuiden voldoende hulp om de klimaatverandering aan te kunnen?

Dat is een van de grote problemen. Een van de uitdagingen bij de toekomstige discussies is hoe de aanpassingen financieren die de Zuidlanden zullen moeten doorvoeren. De ontwikkelingslanden zullen met rede benadrukken dat het noodzakelijk is om de huidige bedragen te verhogen. Dat is helemaal legitiem gezien de klimaatschuld van de gendustrialiseerde landen. De aanpassingen waarover we het hebben, zijn aanpassingen aan de klimaatverandering die hoofdzakelijk door de ontwikkelde landen veroorzaakt is. Daarom is het niet meer dan logisch dat zij die het probleem veroorzaakt hebben, bijdragen om rampen te vermijden of om herstellingen uit te voeren. De ontwikkelde landen zouden dus veel meer moeten betalen dan dat ze nu doen in het kader van de aanpassingsfondsen of van ontwikkelingshulp. Want de bedragen zijn te laag. Maar het is duidelijk dat de ontwikkelingslanden eveneens hun verantwoordelijkheden moeten opnemen, met name door hun ontwikkelingsmodellen meer duurzaam te maken, zonder daarbij alle heil te verwachten van de ontwikkelde landen.

Welke rol kan Belgi spelen?

Belgi moet blijven werken op twee niveaus. Enerzijds moet Belgi zeker de eigen beloften nakomen en nationale maatregelen in alle sectoren blijven promoten. Ons land heeft de financile en menselijke mogelijkheden, de experts en de technologie om de uitstoot te verminderen. Maar het is ook nodig dat Belgi in Europese en internationale kringen blijft pleiten voor een ambitieus klimaatakkoord, dat realistisch is en dat aanzet tot een brede deelname. Bij de VS zeker, want zij moeten er absoluut in gentegreerd worden. Maar tegelijk bij de ontwikkelingslanden, want ook zij moeten stappen zetten. Want als we vandaag alle uitstoot van de ontwikkelde landen stopzetten, zal de uitstoot van de ontwikkelingslanden ruim voldoende zijn om het klimaat te blijven verstoren. Naast die diplomatieke inspanningen, moet Belgi ook handelen via zijn ontwikkelingshulp. De Wereldbank heeft geschat dat bijna een derde van de projecten die ze financiert de klimaatverandering niet in rekening neemt. Daardoor riskeren ze mindere of negatieve resultaten te boeken door de klimaatverandering. De situatie is waarschijnlijk hetzelfde voor de Belgische projecten. Naast een stijging van de toegewezen bedragen, moet ook het probleem van de aanpassing aan de klimaatverandering veel meer in rekening genomen worden. Als dat niet gebeurt, riskeert men in een situatie te belanden waar alle inspanningen uit het verleden teniet gedaan wordenomdat men geen rekening gehouden heeft met de noodzaak om zich aan te passen –als dat mogelijk is- aan het veranderende klimaat….

Heeft u er vertrouwen in dat er een meer ambitieus plan komt dan dat van Kyoto?

Ik ben redelijk optimistisch. De klimaatverandering is een feit overal ter wereld, geen enkel land kan ontkennen dat het een probleem is dat opgelost moet worden. In de 2 tot 3 komende jaren zullen we waarschijnlijk een akkoord afsluiten dat een stuk verder zal gaan dan de 5% reductie van Kyoto en dat ruimte laat voor een aantal grote opkomende landen. Kyoto was maar een tweede stap op een lange weg. Iedereen weet dat we veel verder zullen moeten gaan dan dat. En ik denk dat het zal lukken.

Frdric Janssens