Wereldwijd

Dit artikel werd gepubliceerd in het magazine Globo n°35 "GROND: niet te koop en niet te huur", september 2011.

Aangetrokken door het gunstig economisch klimaat, duiken de eerste grote textielfabrieken in Cambodja op midden de jaren 90. Ze bieden heel wat kansen voor de Cambodjanen en voor de ontwikkeling van hun land. 15 jaar later is de textielindustrie veruit de belangrijkste industrie van het land. Zij is goed voor 75 % van de export en 16 % van het bruto binnenlands product. Jammer genoeg moeten we vaststellen dat de werknemers – hoofdzakelijk vrouwen – met de loon- en arbeidsvoorwaarden geen waardig bestaan kunnen leiden.

Een schijndemocratie

Athlit Kong,

ondervoorzitter van C.CAWDU

Athlit Kong is ondervoorzitter van C.CAWDU, de democratische arbeidersbond van de kledingindustrie in Cambodja. Hij werkt zelf in de textielsector sinds 1999 en kent de arbeidsomstandigheden in de fabrieken dus maar al te goed. “Ik heb me aangesloten bij de vakbond van mijn fabriek in 2001. Toen was de vakbondsactiviteit nog niet zo wijd verspreid, zeker niet in de textielsector. Ik was 6 maanden actief in de vakbond toen die door de werkgevers werd omgekocht en stopte met de arbeiders te verdedigen”, vertelt Athlit. “Op eigen houtje bleef ik mijn collega’s van de afdeling wasserij helpen.”

De federatie C.CAWDU werd opgericht in 2000, onder impuls van de CLO (Cambodjaanse arbeidsorganisatie). Momenteel vertegenwoordigt ze meer dan 55.000 werknemers in de textielsector.

Oxfam-Solidariteit begeleidt haar partner C.CAWDU bij het bepalen van haar strategie, zodat ze beter in staat is de eisen van de werknemers te verwoorden en in hun naam te onderhandelen. C.CAWDU werkt ook aan een vakbondstructuur op bedrijfsniveau en onderhoudt contacten met andere werknemersorganisaties in Zuidoost-Azië. De partnership schenkt ook veel aandacht aan het principe: geïnformeerde werknemers zijn betrokken werknemers, en tracht zo de duurzaamheid van de verworvenheden te verzekeren.

Het syndicale landschap in Cambodja is erg complex. Er zijn werkgeversorganisaties en werknemersvakbonden, sommige zijn pro-regering, andere pro-oppositie, nog andere stellen zich onafhankelijk op. “Tijdens een sociaal overleg zitten soms meer dan 30 verschillende organisaties rond de tafel. Maar in de praktijk komen slechts enkele daarvan werkelijk op voor de rechten van de arbeiders”, vertelt Athlit Kong. “Dit is wat ik noem ‘schijndemocratie’”.

Internationale hulp vereist

In Cambodja worden de loononderhandelingen gevoerd in een nationaal sectorcomité dat 28 leden telt. Van de 7 werknemersvertegenwoordigers die in het comité zetelen, nemen slechts twee het echt voor de werknemers op. Het is met andere woorden extreem moeilijk om hun stem te laten horen! In juli 2010 besliste het comité om het minimumloon te verhogen naar 43 euro/maand (61 dollar) (een verhoging met 4 euro in één jaar) en verwierp op die manier de eis van C.CAWDU die 65 euro/maand eiste.

“Het akkoord over dit nieuwe barema maar ook het feit dat de lonen vijf jaar lang bevroren worden, is in strijd met de Cambodjaanse wetgeving en met internationale verdragen. Deze stellen uitdrukkelijk dat het minimumloon een fatsoenlijk bestaan moet garanderen en regelmatig aangepast moet worden, naargelang de kosten voor levensonderhoud evolueren. Daarom ijveren wij voor een maandelijks minimumloon van 65 euro dat aan deze voorwaarden voldoet”, licht Athlit Kong toe.

Na overleg met hun leden organiseerden C.CAWDU en NIFCU (de andere onafhankelijke textielvakbond in Cambodja) werkonderbrekingen. Op 16 september 2010, na 3 dagen staking, legden 200.000 werknemers van 90 verschillende fabrieken het werk neer en blokkeerden ze de toegang naar de fabrieken. Pas toen de regering eindelijk verder wou onderhandelen, gingen de arbeiders terug aan de slag. Maar bij hun terugkomst werden 261 vakbondsafgevaardigden en meer dan 3.000 mensen geschorst of definitief de laan uitgestuurd…

“Na deze feiten kregen we steun van de Internationale Federatie voor de Mensenrechten en de Wereldorganisatie tegen Foltering. Dankzij grote druk op opdrachtgevers als H&M, GAP en Zara konden een aantal ontslagen werknemers het werk hervatten, echter zonder compensatie voor het verloren loon”, vertelt Athlit Kong. “Maar niet iedereen kon terug aan het werk, sommigen worden zelfs juridisch vervolgd. Wij staan hen bij in deze procedures.”

De internationale ondersteuning, bijvoorbeeld in het kader van de Schone Kleren Campagne die een aantal verenigingen, vakbonden en ngo’s samen voeren, is wel degelijk voelbaar op het terrein. Dankzij deze campagne werd het overleg in Cambodja terug opgestart en werd eind maart 2011 een akkoord gesloten over een maaltijdvergoeding en een verhoging van het minimumloon met 7 euro/maand. Ontegensprekelijk een flinke stap vooruit.

Verandering vraagt tijd

“Het is absoluut niet onze bedoeling om het imago van ons land te besmeuren”, benadrukt Athlit Kong. “Onze eisen zijn altijd redelijk en onderbouwd. Soms treden we het standpunt van de werkgevers zelfs bij. Investeerders afschrikken zou enkel het probleem verplaatsen en zou onvermijdelijk leiden tot massaal jobverlies. Cambodja moet blijven open staan voor internationale handel, maar dient ook de rechten van zijn arbeiders te respecteren.

Voor C.CAWDU is solidariteit tussen werknemers de enige weg naar duurzame verandering. Een nauwe samenwerking tussen partners, sociale bewegingen maar ook overheden moet de organisatie blijvend versterken. “Verandering vraagt tijd, zeker in ons land waar mensen na 20 jaar oorlog – het land ging in de jaren 80 en 90 onder een gewelddadig conflict gebukt – ervoor terugschrikken om hun rechten op te eisen. Deze mentaliteitsverandering zal vermoedelijk een generatie duren. Wij zullen de evolutie op verantwoorde wijze blijven stimuleren. Die verantwoordelijkheid dragen we ten opzichte van de werknemers, maar ook ten opzichte van ons land. Dankzij de internationale steun zal het respect voor de menselijke waardigheid alleen maar toenemen. En wat geldt voor Cambodja, geldt natuurlijk ook voor de rest van de wereld”, besluit Athlit Kong.

Laurent Bourgeois

Vakbonden onder druk

Reeds vijf jaar werkt Sous Chantha in de textielfabriek ‘United Apparel Garment’ in Phnom Penh. Hij vertegenwoordigt ongeveer duizend arbeiders van deze fabriek. Omdat Chanta en zijn achterban zich niet langer correct ondersteund voelden door de vakbondskoepel IDUF, gekend als een pro-regeringsvakbond, besloten ze eruit te stappen en zich aan te sluiten bij de onafhankelijke vakcentrale C.CAWDU.

Op 18 november 2010 – de dag waarop zijn vakbond zich aansluit bij C.CAWDU – wordt Sous Chantha gearresteerd door de militaire politie in de buurt van zijn werkplaats. Politieagenten doorzoeken zijn bromfiets en vinden meerdere zakjes drugs onder het zadel. Hij kan niet zien wat er in de zakjes zit, maar wordt gearresteerd en in voorlopige hechtenis genomen.

Zware gevolgen

Volgens LICADHO, een onafhankelijke Cambodjaanse mensenrechtenorganisatie, houdt zijn arrestatie rechtstreeks verband met het feit dat zijn vakbond zich bij C.CAWDU aansloot. Toen dit gebeurde, was de sfeer tussen de vertegenwoordigers van de arbeiders, de werkgevers en de regering immers steeds meer gespannen (zie artikel hierboven).

De ordediensten stellen dat ze Sous Chantha arresteerden bij een routinecontrole aan een wegversperring. Meerdere mensen kunnen nochtans getuigen dat de weg op die dag niet versperd werd en dat Sous Chantha als enige gearresteerd werd.

Dankzij een internationale actie werd de aanklacht tegen hem minder zwaar. Maar ondanks een gebrek aan bewijzen werd hij op 24 juni veroordeeld tot 10 maanden gevangenisstraf, waarvan 7 maanden en 5 dagen effectief. Aangezien hij al die tijd in voorlopige hechtenis zat, kon hij de rechtbank verlaten als een vrij man.

“Uiteraard zijn we erg blij dat Chantha vrijkomt”, aldus Ath Thorn, voorzitter van C.CAWDU, bij afloop van het proces. “Maar toch laat de veroordeling een erg wrange nasmaak. De komende dagen gaan we overleg plegen met onze advocaat en Chanta om de verschillende opties te bekijken.”

“Onze eerste bezorgdheid is ook om Sous Chanta terug aan de slag te krijgen. Maar deze uitspraak is een sterk signaal tegen vrije vakbondsactie in Cambodja”, besluit Ath Thorn.