Wereldwijd

Op het platteland van Nicaragua kampen vele boeren en boerinnen met een enorm probleem. Ze kweken een belangrijk deel van hun voedsel zelf, zoals zwarte bonen, fruit en groenten, maar slagen er amper of niet in om met hun producten geld te verdienen op de markt. Ze krijgen ze niet verkocht door de concurrentie met goedkope import. De tussenhandelaars op de markt willen de lokale producten dan weer zo goedkoop mogelijk inkopen.

 De lokale markten worden gecontroleerd door een beperkt aantal tussenhandelaars. Zij hebben de touwtjes in handen en bepalen de prijs. Ze dwingen kleine boeren aan een spotprijs te verkopen (vaak onder de productiekost). De prijzen die de consument op de markt aan de tussenhandelaars moet betalen, liggen veel hoger!
 In de Verenigde Staten wordt de productie van masbloem gesubsidieerd, waardoor die heel goedkoop verkocht kan worden. Die masbloem wordt onder meer naar Nicaragua gexporteerd, waar het een grote bedreiging vormt voor de lokale masproductie. Een gevaarlijke situatie, want mas is een belangrijk basisproduct in het land.
 Groenten uit Costa Rica zijn mooi en goedkoop, hierdoor raken de Nicaraguaanse uien en wortelen nog moeilijk verkocht. Ironisch genoeg gebeurt de groenteteelt in Costa Rica erg grootschalig; met de inzet van vele slechtbetaalde Nicaraguaanse migranten blijft de productiekost er laag.
 Kaas uit El Salvador verdringt de lokale kazen van de markt, terwijl de Salvadoraanse kaas gemaakt wordt met Nicaraguaanse melk.

De markt kijkt niet om naar kleine boeren die niet meer aan de bak komen. De boeren raken hun enige bron van inkomsten kwijt en de gevolgen zijn onmiddellijk merkbaar. Op het platteland is 32% van de schoolkinderen ondervoed. Maar liefst 1 op 3 kinderen lijdt honger! De boeren produceren wel voedsel, maar ze hebben een inkomen nodig,...

De vrouwen van La Grecia

Een voorbeeld van de prangende situatie vinden we in La Grecia, regio Chinandega. In dit gebied wordt vooral mas, zwarte bonen, een beetje sesam en gierst gekweekt. Daarnaast telen de vrouwen groenten en fruit.

Vele vrouwen staan elke dag tussen 3 en 4 uur op om naar de markt te gaan. Zo hebben ze de kans om iets te verkopen aan de eerste bezoekers. Tegen 7 uur, als de marktkramers ter plaatse komen, worden de vrouwen meteen weggejaagd. Daarom kunnen ze weinig of niets verkopen en worden hun inspanningen om fruit en groenten te verhandelen niet beloond. Ze zijn haast verplicht de rest van hun oogst te verkopen aan bodemtarieven… aan de tussenhandelaars.

Zonder kapitaal, zonder middelen en zonder steun van de regering moeten de vrouwen ‘competitief zijn in een vrije markt’. Ze zijn op voorhand gedoemd te mislukken. De vrouwen van La Grecia geven echter niet snel op. Ze hebben een eigen coperatie opgericht: “Mujer ejamplar” (voorbeeldvrouwen). Blanquita Landero Betanco, de voorzitster: "“Waarom ik me engageer? Ik ben een van de boerinnen die van de centrale markt van Chinandega verjaagd wordt. Als ik er aankom met een mand vol fruit moet ik meteen vertrekken. De marktkramers kijken neer op de boeren, ze vinden dat wij hen storen. Ze huren grote stands en tolereren niemand anders voor hun stand. De tussenhandelaars kunnen verkopen tot 5 uur in de namiddag, terwijl wij ’s morgens vroeg amper een half uurtje hebben waarin we kunnen verhandelen. We moesten een alternatief vinden.”

Start van een solidaire markt

Blanquita en de 30 vrouwen van de coperatie zochten aansluiting bij de ‘solidaire lokale markten’ van FENACOOP (de nationale federatie van landbouwcoperaties) en UNAG (de nationale unie van kleine boeren), met een project dat door Oxfam-Solidariteit gesteund wordt. Eerst maakten de vrouwen een analyse van de potentile klanten in hun gemeenschap. Ze vergeleken hun productie met de behoeften van hun mogelijke klanten. Dit gebeurde in 6 gemeenschappen tegelijk. Zo leerden de vrouwen in te spelen op de wetten van vraag en aanbod. Na meer dan een jaar van studie, discussies, beslissingen en analyses kon de coperatie op 18 maart 2007 haar eigen kleine solidaire lokale boerenmarkt openen: Benigna Mendiola. Producenten verkopen er rechtstreeks aan de klanten, zonder tussenhandelaars die zich verrijken. De markt is solidair omdat de producten er niet duurder zijn dan op de grote markt (soms zelfs goedkoper). De markt is lokaal omdat er alleen maar lokale producten verkocht worden.

Van een tiental micro-projecten die oorspronkelijk werden onderzocht, zijn er uiteindelijk slechts vier gerealiseerd. Maar daar zijn Blanquita en de andere leden van de coperatie erg trots op! Blanquita: “Wij verkopen vooral fruit en groenten: tomaten, pepers, yuca en zwarte bonen. We hebben een opslagplaats om de bonen te bewaren en kunnen ze nu in kleine hoeveelheden verkopen.

Onze klanten zijn tevreden en zeggen ons: ’hier weegt men tenminste correct’. Een aantal leden van de coperatie had producten op de grote markt gekocht als test. Ze hadden 50 tot 100 gram minder groenten gekregen dan waar ze voor betaald hadden. Hier op Benigna Mendiola weegt men correct. Bovendien moeten de klanten geen reis naar Chinandega betalen. Maar de mensen vertellen ons ook dat we meer producten zouden moeten aanbieden op onze markt, zoals kleren en schoenen.”

Nieuwe initiatieven, meer variatie

Sinds de opening circuleert er op de markt van de coperatie wekelijks tussen 2.000 en 3.000 cordoba, iets meer dan 100 euro. De bedragen zijn klein, maar de omzet groeit gestaag. De leden van de coperatie en meer dan 100 buren bezoeken de markt regelmatig om bonen, fruit en groenten te kopen.

Jongeren starten nieuwe initiatieven op rond het project: ze zorgen voor muziek, ze willen een cybercaf opstarten (gelukkig is er vlakbij elektriciteit aanwezig) en overwegen varkens te kweken. Blanquita vertelt dat sinds de oprichting van de markt een aantal organisaties (ook internationale) hen benaderd hebben om het project te versterken. Zo bieden ze bijvoorbeeld bananen of andere extra producten aan of ze willen helpen met het verbeteren van de infrastructuur.

Het voorbeeld van Mujer ejemplar inspireert andere groepen. De eerste verjaardag van de coperatie werd gevierd in bijzijn van de voorzitter van FENACOOP, samen met delegaties van andere regio’s. Een mooie manier om het model te promoten. “Er is een uitwisseling van ervaringen met andere organisaties. Een hele eer voor onze coperatie, maar ook voor FENACOOP en voor Oxfam-Solidariteit.”

Het opzetten van een direct verkooppunt van producent naar consument is erg moeilijk. De eerste hindernis is vaak de moeilijkste: het veranderen van de cultuur en van de denkwijze. De kleine boeren zien mekaar al te vaak als concurrent en zijn onderling niet genoeg solidair.

"Ons voorbeeld toont aan dat het beter is om samen te werken", vertelt Blanquita. "We zorgen ervoor dat we variatie in ons aanbod hebben, dat niet alle boeren dezelfde producten aanbieden. Maar we moeten zelf ook echt als handelaars leren denken om de directe verkoop te doen slagen. De hele coperatie werkt er aan: de raad van bestuur, een comit voor commercialisering, een comit voor kredietverlening,… Voor het dagelijkse beheer is er een rotatiesysteem tussen alle leden van de coperatie. Dankzij de kleine opbrengst hebben we toch al een vloer van cement kunnen gieten op onze verkoopplaats.”

Het besluit

Duidelijke doelstellingen zijn cruciaal bij het opstarten van een boerenmarkt! Om klanten uit de buurt te kunnen overtuigen van het belang van een lokale alternatieve markt, zijn er veel obstakels te overwinnen. De leden van de coperatie moeten zorgen voor meer variatie in hun producten, voor een verkooppunt en een opslagplaats en gemeenschappelijke investeringen doen.

Bovendien is er veel overleg nodig om iets te kunnen bereiken. De mensen moeten genformeerd worden over hoe het er op de markten aan toe gaat met de tussenhandelaars en hun oneerlijke werkwijzen. Het komt er ook op aan hen te overtuigenn dat het beter is samen te werken met de buren dan met hen te concurreren. Alleen dan heeft een dergelijk initiatief kans op slagen. Dan kunnen boeren in een uitzichtloze situatie toch een weg vooruit vinden.

Blanquita: “Wat de toekomst brengt? Vooruit gaan, altijd verder. Ervoor zorgen dat de centen die we hebben genvesteerd, niet verloren gaan. Dit initiatief onderscheidt zich van vele andere omdat het door vrouwen is opgezet. Vaak geraakt een vrouw verder dan een man… Het mooiste is nu dat wij vrouwen een plaats hebben om onze producten op een eerlijke manier te verkopen.”