Voedselsoevereiniteit

Het uitwisselen van zaaigoed en van kennis over traditionele landbouwmethodes is nog altijd ruim verspreid. Maar het recht van de boeren om te oogsten en opnieuw te zaaien botst met de belangen van de zaadbedrijven en de biotechnologische bedrijven. Deze bedrijven eigenen zich de overgeleverde kennis toe, ze beschouwen zaaigoed niet langer als een gemeenschappelijk patrimonium van de mensheid maar als hun exclusieve bezit. Drie recente voorbeelden, illustreren hoe particuliere belangen het recht op zaaigoed en op het oogsten ervan in het gedrang brengen.

IRAK Tijdens het voorlopig bestuur van de coalitie is de landbouw in Irak duidelijk gemoderniseerd ten voordele van de Irakese bevolking, stelt Paul Bremer, gewezen voorzitter van de coalitieregering. Op 28 april 2004 tekende hij inderdaad het Decreet nr. 81 dat de wetgeving inzake de intellectuele eigendom van zaaigoed regelt. Paragraaf nr. 66B definieert de rechten van de boeren in alle duidelijkheid: “Het zal voor de boeren verboden zijn de zaden van beschermde soorten opnieuw te gebruiken (...)”. Hoewel deze paragraaf betrekking heeft op de beschermde zaden, hanteert hij een extreem brede interpretatie van het begrip beschermde soorten’ en hij gaat stukken verder dan de internationale wettelijke verplichtingen. De Irakezen hadden net zo goed een wetgeving kunnen ontwikkelen die de boeren toestond om hun zaden opnieuw te gebruiken. Maar dat zou in tegenspraak geweest zijn met de wettelijke bescherming die de agro-industrie voor zaden en biotechnologie had gevraagd, om zich meester te kunnen maken van een nieuwe markt.

ARGENTINIE In dit land toont de agro-industrie eveneens haar tanden. Argentini is sinds vele jaren een belangrijke producent van soja, en daarvan is 95 percent genetisch gemanipuleerd (GGP). Deze productie heeft een fundamentele verandering veroorzaakt in de landbouw waarvan de familiale landbouw en de biologische landbouw de dupe zijn. Zonder te spreken van de gevolgen voor het milieu. Nu een aantal boeren zich heeft laten verleiden door de GGP voert Monsanto de druk op: de onderneming eist een schadevergoeding van enkele 100den miljoenen dollar voor het onwettig hergebruik van het zaaigoed en weigert voortaan nog haar zaaigoed te verkopen op de Argentijnse markt. Na een beleid van vrijheid blijheid’ gedurende tien jaar waarbij de landbouwers het zaaigoed vrij mochten hergebruiken, en waarbij de verspreiding ervan zelfs tot buiten de landsgrenzen werd bevorderd, worden de sojaproducenten nu voor de voldongen feiten geplaatst. Ze kunnen vrijwel niet meer terug overschakelen op ander zaaigoed. En net op dat moment verkiest Monsanto het verbod op het hergebruik van de zaden te eisen, samen met de betaling van een gebruiksrecht. Bovendien eisen ze ook een belasting op de uitvoer van soja. Tegelijkertijd aanvaardde Monsanto wel dat het verantwoordelijk was voor een poging tot omkoping van Indonesische ambtenaren, om in hun land het gebruik van GGP toe te staan en het betaalde een boete van 1,5 miljoen dollar. “Monsanto, eens je ons beet hebt...”

BANGKOK Sommige overheden zijn zelfs actief medeplichtig en verdedigen de priv-belangen van de agro-industrie; ze dwingen hun boeren om telkens opnieuw zaden aan te kopen. Tijdens een technische bijeenkomst van de Conventie over Biodiversiteit in Bangkok begin februari 2005 heeft de Canadese overheid gewezen op de noodzaak om het moratorium op bepaalde technologien, de zgn. Terminator’ en de Zelfmoordzaden’ op te heffen. Deze genetische technologie kan het kiemvermogen van de zaden blokkeren. Daardoor worden de boeren met andere woorden verplicht jaar na jaar hun zaaigoed te kopen bij de agro-industrie. Gelukkig heeft een aantal Europese en Afrikaanse regeringen zich hier krachtig tegen verzet. Ook de Canadese ngo ETC (Action Group on Erosion Technology and Concentration) verzette zich. Maar het debat is ondertussen wel gelanceerd en het moratorium is aan het wankelen gebracht.

De rol van de traditionele landbouw en de traditionele kennis in het behoud en het vrijwaren van de biodiversiteit zijn wereldwijd erkend. En de tijd dringt: de mensheid wordt geconfronteerd met een belangrijke genetische erosie, naar schatting zou drie vierde van de soorten landbouwgewassen tijdens de voorbije eeuw verloren gegaan zijn. En een van de grootste oorzaken daarvan is de industrialisering van de landbouw.

Thierry Kesteloot, researcher Oxfam-Solidariteit

17 april - Werelddag van de boerenstrijd Om het toegangsrecht tot zaaigoed te verdedigen, moet er absoluut een andere visie op landbouw behouden blijven naast de agro-industrie die het zaaigoed als haar exclusieve eigendom beschouwt. De diversiteit waarmee onze wereld zich voedt is gebaseerd op de vrije uitwisseling van zaden tussen boeren op lokaal en zelfs op internationaal vlak. Daarom is het recht van de boer om te produceren, uit te wisselen en zaden opnieuw te zaaien een essentieel recht. Dat wordt ook het belangrijkste thema van de campagne van 17 april, Werelddag van de boerenstrijd.

Voor meer informatie: www.viacampesina.org